Việt Nam đề xuất Hoa Kỳ tiếp tục tài trợ đủ kinh phí cho công tác thử nghiệm giám định khoảng 1000 mẫu hài cốt liệt sĩ tại nghĩa trang liệt sĩ Giồng Riềng
Tham gia buổi làm việc về phía Đoàn đại biểu Hoa Kỳ còn có ông Kevin Bilms, bà Kristi Hunt - Cục Khu vực Nam Á, Đông Nam Á, Bộ Chiến tranh; bà Marialice Ariens và ông Anthony Kolbs - Quan chức phòng Chính trị, Đại sứ quán Hoa Kỳ và các nhân viên khác thuộc Văn phòng Tùy viên Quốc phòng của Đại sứ quán Hoa kỳ tại Việt Nam; Về phía Ủy ban Quốc tế về người mất tích (ICMP) có bà Nguyễn Hoàng Châu - Giám đốc chương trình tại Việt Nam, TS. Thomas Parsons - chuyên gia ICMP; Về Phía Viện Hàn lâm có TS. Nguyễn Hoàng Dương - Phó Trưởng Ban Hợp tác quốc tế; PGS.TS. Phí Quyết Tiến - Phó Viện trưởng Viện Sinh học; TS. Trần Trung Thành - Giám đốc Trung tâm Giám định ADN (CDI); cùng các các cán bộ CDI.
Toàn cảnh buổi làm việc
Phát biểu tại buổi làm việc, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Chu Hoàng Hà cho biết: Dự án “Nâng cao năng lực giám định hài cốt trong chiến tranh thông qua hợp tác phát triển, chuyển giao công nghệ và tiếp nhận trang thiết bị, hóa chất, vật tư tiêu hao” là dự án hợp tác khoa học và công nghệ, được tài trợ từ chính phủ Hoa Kỳ, chủ trì bởi Viện Công nghệ Sinh học (nay là Viện Sinh học), Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, nhằm mục tiêu nâng cao năng lực phân tích ADN và giám định hài cốt chưa rõ danh tính, hỗ trợ gia đình liệt sĩ tìm kiếm thông tin, khắc phục hậu quả chiến tranh. Dự án bao gồm việc chuyển giao công nghệ, trang thiết bị, hóa chất và đào tạo chuyên môn, từ đó giúp các nhà khoa học Việt Nam làm chủ công nghệ tiên tiến, từng bước mở rộng quy mô xác định danh tính liệt sĩ. Sau hơn 1,5 năm triển khai đến nay đã đạt được một số kết quả nổi bật như: xây dựng được hệ thống giải trình tự gen thế hệ mới (NGS) cùng phần mềm phân tích dữ liệu đã được lắp đặt đồng bộ và đưa vào vận hành tại Trung tâm Giám định ADN (CDI) thuộc Viện Sinh học. Dự án cho thấy triển vọng của việc áp dụng công nghệ mới vào công tác giám định ở Việt Nam. Trong thời gian tới, mặc dù vẫn còn một số khó khăn cần giải quyết nhưng phía Việt Nam hy vọng Chính phủ Hoa Kỳ sẽ tiếp tục hỗ trợ kinh phí để dự án có thể hoàn thành giai đoạn nghiên cứu tiếp theo cũng như sớm đưa công nghệ giám định ADN mới vào ứng dụng rộng rãi. Phó Chủ tịch Chu Hoàng Hà nhấn mạnh, đây là một dự án quan trọng, góp phần hàn gắn hậu quả chiến tranh cho Việt Nam, đồng thời thể hiện cam kết nhân đạo, vun đắp hòa bình, và phát triển hợp tác tin cậy giữa Việt Nam và Hoa Kỳ.
Phó Chủ tịch Chu Hoàng Hà phát biểu tại buổi làm việc
Tại buổi làm việc, TS. Trần Trung Thành - Giám đốc CDI đã báo cáo về các phát triển kỹ thuật và việc triển khai các quy trình phân tích ADN mới (NGS-SNP) tại CDI; và TS. Thomas Parsons thuộc ICMP cũng giới thiệu tổng quan về sự hợp tác giữa các bên và các bước tiếp theo trong việc hỗ trợ công tác xác định hài cốt quy mô lớn từ chiến tranh tại Việt Nam.
TS. Trần Trung Thành trình bày báo cáo tại buổi làm việc
TS. Thomas Parsons phát biểu tại buổi làm việc
Đề xuất dành đủ kinh phí cho các nội dung lấy mẫu và giám định ADN khoảng 1000 mẫu hài cốt tại nghĩa trang liệt sĩ Giồng Riềng
Để thực hiện công việc của dự án, Viện Sinh học đã có đoàn cán bộ đi công tác đi lấy mẫu sinh phẩm hài cốt liệt sĩ tại nghĩa trang liệt sĩ (NTLS) Trà Lĩnh, xã Trà Lĩnh, tỉnh Cao Bằng từ ngày 9/6/2025 đến 10/6/2025. Kết quả thu được 58 mẫu sinh phẩm hài cốt liệt sĩ tốt được bàn giao từ Sở Nội vụ tỉnh Cao Bằng. Các mẫu đã và đang được thực hiện phân tích và đối chiếu so sánh và đã có một số kết quả được công bố. Đồng thời, dựa trên báo cáo kết quả khảo sát thực địa, thu thập thông tin tại NTLS Giồng Riềng, xã Giồng Riềng, tỉnh An Giang ngày 26/12/2024, Viện Sinh học sẽ tiếp tục xây dựng kế hoạch và cử đoàn đi công tác lấy mẫu sinh phẩm hài cốt tại NTLS Giồng Riềng. Nghĩa trang này gồm 2 khu: Khu A (bên phải từ cồng đi vào) gồm 10 lô, khu B (bên trái từ cổng đi vào) gồm 13 lô và có 954 mộ liệt sĩ thiếu hoàn toàn thông tin. Sở Nội vụ tỉnh An Giang cũng đã cho phép tiến hành khai quật lấy mẫu cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin tại NTLS xã Giồng Riềng, tỉnh An Giang theo công văn số 313/LĐTBXH-NCC, ngày 23/1/2025.
Dự kiến cho thực hiện kế hoạch này là lấy khoảng 600 gia đình thân nhân cần cả trực tiếp lấy mẫu của đoàn Viện Hàn lâm, phối hợp với đơn vị Công an, Quân đội, Ban chỉ huy quân sự địa phương, Ban liên lạc vì phải đảm bảo xác minh đúng chính xác tránh nhầm lẫn mẫu các thành viên thân nhân trong gia đình. Do đó, Viện Hàn lâm đề nghị phía Hoa Kỳ dành đủ kinh phí cho các nội dung lấy mẫu hài cốt khoảng 1000 mẫu tại NTLS Giồng Riềng.
Giám định mẫu bằng công nghệ NGS-SNP trên 1000 mẫu hài cốt và 600 gia đình thân nhân với khoảng hơn 1000 mẫu thân nhân trên hệ thống Microarrray
Từ đầu năm 2024 đến nay CDI đã phối hợp với ICMP nỗ lực không ngừng để phát triển, tối ưu hóa và chuyển giao công nghệ phân tích ADN hài cốt liệt sĩ tiên tiến trên nền kỹ thuật giải trình tự thế hệ mới (NGS-SNP), dựa trên các chỉ thị SNP phù hợp với điều kiện đặc thù của Việt Nam do phần lớn các mẫu hài cốt đã bị phân hủy nặng sau nhiều thập kỷ trong môi trường nhiệt đới nóng ẩm, đã hoàn thành được 3/5 mục tiêu của dự án, bao gồm: Xây dựng và tối ưu quy trình tách chiết ADN từ các mẫu hài cốt Việt Nam, thiết lập hệ thống giải trình tự SNP tự động, triển khai giải pháp khớp nối dữ liệu hồ sơ ADN. Kết quả này rất đáng ghi nhận, đem lại nhiều triển vọng trong công tác giám định nhận dạng hài cốt liệt sĩ, cụ thể là: hiệu suất tách chiết ADN thành công từ mẫu hài cốt liệt sĩ tại trung tâm tăng từ 22% lên tới 70%, các mẫu đều thu được SNP với tỷ lệ cao có thể sử dụng để khớp nối dữ liệu với mẫu đối chứng là thân nhân liệt sĩ. Theo tính toán việc phân tích SNP có thể giúp xác định quan hệ huyết thống họ hàng cách xa nhau 4-5 thế hệ theo cả dòng bố và mẹ, khắc phục hạn chế của công nghệ giám định dựa trên hệ gen ty thể chỉ xác định theo dòng mẹ và cần có các thông tin thực chứng để có thể kết luận. Điều này chưa từng đạt được trước đây và đây là lần đầu tiên các chuyên gia đã chứng minh được tính khả thi của việc áp dụng công nghệ tiên tiến với nền tảng kỹ thuật SNP-NGS vào công tác giám định ADN hài cốt liệt sĩ Việt Nam. Do đó, để đảm bảo tính khả thi và chính xác cao thì việc giám định mẫu bằng công nghệ NGS trên 1000 mẫu hài cốt và 600 gia đình thân nhân với khoảng hơn 1000 mẫu thân nhân trên hệ thống microarrray là cần thiết.
Các vật tư tiêu hao khác cho vận hành thiết bị và lưu trữ các mẫu
Trong khuôn khổ của dự án, khối lượng công việc còn lại là rất lớn và cần sự hỗ trợ công nghệ để tiến tới tối ưu quy trình và giảm chi phí giám định, tiến tới có thể thực hiện trên số lượng lớn các mẫu hài cốt liệt sĩ tại Việt Nam từ phía ICMP. Hiện nay, CDI đã hoàn thiện 02 quy trình tách chiết và đã thực hiện một số nghiên cứu bổ sung nhằm cải thiện hơn nữa hiệu quả của các quy trình tách chiết DNA được chuyển giao từ ICMP; 2 quy trình giải trình tự thế hệ mới này đã được nghiên cứu tại ICMP và đang được áp dụng tại CDI. Kết quả các lần giải trình tự đều đạt các chỉ tiêu do hãng đưa ra, với mức độ tin cậy cao. Q30 > 80%, %PF > 75%; Phương pháp Force Qiaseq cho hiệu quả thu hồi SNP tốt, với 13 mẫu được thử nghiệm cho kết quả SNP >1000; Sử dụng phần mềm Merlin để khớp nối dữ liệu cho độ tin cậy cao. Tuy nhiên, các vật tư tiêu hao, hóa chất cho việc tách chiết hơn 1000 mẫu hài cốt và 600 gia đình thân nhân với hơn 100 mẫu thân nhân; hóa chất cho vận hành thiết bị và lưu trữ số lượng mẫu lớn vẫn còn thiếu hụt, đặc biệt là với số lượng mẫu lớn dự kiến thu tại NTLS Giồng Riềng, do đó, cần phải bổ sung để đảm bảo tính liên tục, hiệu suất và tiến độ của Dự án.
TS. Andrew Byers phát biểu tại buổi làm việc
Phát biểu tại buổi làm việc, TS. Andrew Byers - Phó Cục trưởng phụ trách Khu vực Nam Á, Đông Nam Á, Bộ Chiến tranh, đánh giá cao các kết quả đạt được của dự án, đồng thời khẳng định cam kết của Chính phủ Hoa Kỳ sẽ tiếp tục hỗ trợ phía cho Việt Nam thực hiện dự án. Kết thúc buổi làm việc TS. Andrew Byers cùng Đoàn đại biểu Hoa Kỳ đã thăm quan phòng thí nghiệm và dâng hương tưởng niệm các Anh hùng liệt sĩ tại Phòng Tưởng niệm của Trung tâm Giám định ADN.
Thăm quan Trung tâm Giám định ADN
Chụp ảnh lưu niệm
Minh Tâm
