Phát hiện hai loài ếch mới trong vùng bị nhiễm bệnh nấm ở Panama

02/08/2010

Khi cố gắng ngăn chặn đại dịch nguy hiểm gây chết hàng loạt ếch nhái, một loại dịch đã từng xoá sổ hơn 100 loài khác nhau, các nhà khoa học tại Viện Nghiên cứu Nhiệt đới Smithsonian đã tiếp tục phát hiện thêm hai loài ếch mới ở Panama: Pristimantis Educatoris, ở Vườn Quốc gia Omar Torrijos và Pristimantis Adnus ở tỉnh Darien gần biên giới Côlômbia.

Hình bên trái: Pristimantis educatoris, thu thập ở El Cope, Vườn Quốc gia Omar Torrijos, Panama, có chiều dài khoảng 2–4 cm, có các đĩa bám tròn và rộng ở đầu các ngón tay và ngón chân, đây là đặc điểm phân biệt loài này với loài có quan hệ gần gũi khác. Màu mắt của chúng thay đổi từ màu đỏ tươi tới màu vàng cam ở phía trên và từ màu tím sẫm tới màu xám sẫm ở phía dưới. Con ngươi nằm ngang.

Hình bên phải: Pristimantis adnus, thu thập ở Cerro Piña, Serrania de Sapo, bờ biển Thái Bình Dương thuộc tỉnh Darien, Panama. Con đực dài khoảng 2 cm, chiều dài con cái chưa xác định được. Da lưng màu lục với các mụn lớn. Có một riềm da nhỏ, phía trên màng nhĩ, mặt bụng có vệt sẫm, màng nhĩ không rõ. Mống mắt có thể là màu vàng hồng.

Vào năm 1989, các nhà nghiên cứu đã nhận thấy rằng các loài ếch nhái bị chết ở nhiều nơi trên thế giới. Sau đó, họ đã xác định được nguyên nhân của dịch bệnh là do một loại nấm có tên gọi là Chytridiomycosis gây ra. Năm 2004, PGS. Karen Lips thuộc trường Đại học MaryLand đã lên tiếng báo động về dịch bệnh đang tiêu diệt các loài ếch nhái ở vùng cao nguyên miền Trung Panama và đang lan rộng ra toàn quốc theo hướng đông.

Roberto Ibanez, một nhà khoa học tại STRI đồng thời là giám đốc Dự án Cứu hộ và Bảo tồn các loài ếch nhái ở Panama (PARC) nói: “Chúng tôi đang tích cực làm việc ở mức cao nhất có thể để tìm kiếm và xác định các loài ếch nhái trước khi chúng bị dịch bệnh tấn công và tìm hiểu về một căn bệnh có khả năng làm tổn thương đến tất cả các bộ phận cơ thể chúng”.

Kể từ năm 2005, các viện nghiên cứu và vườn thú ở Panama cũng như ở Hoa Kỳ đã chạy đua với thời gian để thu thập những con ếch còn khoẻ mạnh ở phía đông của khu vực bị lây nhiễm bệnh và cứu chúng khỏi bị tuyệt chủng. Dự án Cứu hộ và Bảo tồn các loài ếch nhái ở Panama kết hợp 8 cơ quan bao gồm STRI, Vườn thú Quốc gia Smithsonian, cùng với cơ quan Quản lý môi trường Panama, ANAM, trong một nỗ lực mới để nhận nuôi các loài ếch nhái của Panama tại Vườn Quốc gia Summit với sự tài trợ của Trung tâm Bảo tồn các loài ếch nhái El Valle.

Trong quá trình thu thập mẫu vật tại Vườn Quốc gia Omar Torrijos, nhóm nghiên cứu của Lip đã chú ý một loài ếch phổ biến nhưng có kích cỡ lớn hơn rất nhiều so với mẫu vật thu được ở các nơi khác. Mason Ryan và Tom Giermakowski, thuộc Bảo tàng Sinh học Tây Nam và Đại học New Mexico, đã so sánh bàn chân và ngón chân của mẫu ếch này với các mẫu vật đang lưu giữ trong bảo tàng, và đi đến kết luận rằng những con ếch có kích cỡ lớn hơn nói trên thực ra là một loài mới.

Họ đặt tên cho loài mới này là P. educatoris để tôn vinh Jay M. Savage, giáo sư danh dự về lĩnh vực sinh học của trường Đại học Miami, người đã giảng dạy nhiều thế hệ sinh viên về các loài ếch nhái nhiệt đới. Educatoris thực ra còn có nghĩa thứ hai, bởi vì con cái của loài ếch này còn biết nuôi dưỡng và chăm sóc trứng phát triển.

Năm 2008, lần đầu tiên các nhà nghiên cứu đã phát hiện bệnh nấm ở phía đông kênh đào Panama. Trong chuyến thu thập mẫu vật vào tháng 9/2009 tới Vườn Quốc gia Chagres, và các khu vực xa hơn về hướng đông, các nhà nghiên cứu đã rất thất vọng khi thấy rằng hầu hết ếch nhái ở vùng này cũng đã bị lây nhiễm nấm và bị chết.

Các nhà nghiên cứu của dự án PARC đã quay trở lại nơi mà họ hy vọng vẫn chưa bị lây nhiễm nấm, những vùng sinh cảnh của các loài ếch nhái khoẻ mạnh thuộc tỉnh Darien. Trong giai đoạn đầu của chuyến khảo sát được tổ chức bởi các thành viên của Phòng thí nghiệm Eldredge Bermingham thuộc Viện Smithsonian, một loài ếch mới khác đã được thu thập bởi các nhà nghiên cứu của STRI, Trường Đại học Panama và Hội Nghiên cứu Bò sát và Ếch nhái Panama.

Tên của loài mới có nguồn gốc từ ADN, từ viết tắt của tiếng Tây Ban Nha "acido deoxiribonucleico", trong tiếng Anh có nghĩa là "deoxyribonucleic acid", DNA. “Chúng tôi chọn tên này để nhấn mạnh tính hữu ích của kỹ thuật di truyền như chúng tôi đã sử dụng để định loại các loài ếch mới này và xác định mối quan hệ di truyền giữa các loài ếch nhiệt đới mà có thể về mặt hình thái, trông chúng rất giống nhau”, GS. Andrew Crawford, thuộc Trường Đại học Andes và là cộng tác viên nghiên cứu của STRI, cho biết.

Hai báo cáo trên đã nâng tổng số loài ếch nhái được tìm thấy ở Panama và Costa Rica lên tới 197 loài và có gần 15% số loài ếch nhái mới được tìm thấy trong vòng bảy năm qua.