Phát hiện các quá trình hải dương chưa được nghiên cứu ở Việt Nam

Hình ảnh các hoạt động thu thập mẫu vật và số liệu ngoài thực địa của nhóm nghiên cứu

Sinh vật phù du bao gồm cả sinh vật sản xuất lẫn sinh vật tiêu thụ bậc 1 và bậc 2 nên chúng đóng vai trò rất quan trọng trong bất cứ nghiên cứu ở thủy vực nào trên thế giới. Ngoài ra trong các nhóm sinh vật phù du (SVPD) còn bao gồm cả thành phần dồi dào của nguồn giống các động vật thủy sinh khác (trứng cá, cá con và ấu trùng sinh vật khác). Các nghiên cứu trên vùng thềm lục địa, đặc biệt là dải thềm lục địa hẹp Nam Trung bộ, có liên quan đến sinh vật phù du là rất hạn chế. Nghiên cứu về tác động của các quá trình hải dương học đến sinh vật phù du trong vùng thềm lục địa là một lĩnh vực rộng và phức tạp do sự đa dạng của các quá trình hải dương học và tác động khác nhau ở những vùng địa lý khác nhau trong vùng thềm lục địa rộng lớn ở các đại dương.

Với mục tiêu làm sáng tỏ các tác động khác nhau của các quá trình hải dương đến SVPD (cấu trúc và đặc trưng quần xã) trong vùng thềm lục địa Nam Trung Bộ nhằm tăng cường hiểu biết cho các quá trình Hải dương và sinh vật trong vùng thềm lục địa Việt Nam, làm cơ sở khoa học cho đánh giá nguồn lợi thủy sản, GS.TS. Đoàn Như Hải và nhóm nghiên cứu Viện Hải dương học đã tiến hành đề tài “Tác động của các quá trình hải dương đến quần xã SVPD vùng thềm lục địa Nam Trung bộ Việt Nam” (mã số đề tài: KHCBBI.01/20-22). GS.TS. Đoàn Như Hải cho biết, trong nghiên cứu này, ông và cộng sự tập trung quan tâm đến tác động cơ bản của nước trồi tại vùng sườn lục địa và những hiệu ứng khác đến từ các tác động vật lý và thủy văn khác nhau đến biến động của quần xã SVPD.

Kết quả nghiên cứu cho thấy, các phân tích thực địa và số liệu dài hạn đã cung cấp minh chứng về sự hình thành phông sườn lục địa (shelf-break front) trên mép thềm lục địa hẹp Nam Trung Bộ do các yếu tố vật lý hải dương tạo nên. Phông này rõ ở phía bắc mũi Varella và có sự tác động của dòng chảy trên thềm lục địa tương tác với khối nước ngoài khơi (dòng biên Biển Đông). Đối với quần xã SVPD, sự thay đổi về thành phần và độ phong phú thể hiện rất rõ ảnh hưởng của vùng ven bờ và mép thềm lục địa do các chất dinh dưỡng. Cấu trúc quần xã SVPD, đặc biệt là hàm lượng Chl-a và động vật phù du, chịu ảnh hưởng từ phông sườn lục địa và từ vùng ven bờ, rõ nhất ở tầng Chl-a cực đại và tầng đáy nhưng không rõ đối với tầng mặt. Ảnh hưởng từ ven bờ là do hàm lượng dinh dưỡng từ đất liền, ảnh hưởng ở ngoài mép thềm là do nước trồi tại mép thềm lục địa (phông sườn lục địa).

Qua quá trình mô hình hóa chế độ dòng chảy, các nhà khoa học đã chỉ ra hiện diện một cặp xoáy nghịch (gần bờ) và xoáy thuận (xa bờ) tương đối ổn định ở phía bắc mũi Varella. Ở phía nam Varella, có hình thành một xoáy thuận có biên sát bờ và có thể mở rộng hơn ra ngoài khơi. Các kết quả mô hình phù hợp với các kết quả đo dòng chảy thực tế với hướng dòng chảy ở mặt cắt 1 có ngược so với 2 mặt cắt còn lại nằm ở phía ngoài mũi Varella. Kết quả mô hình cũng giống như kết quả phân tích trên mô hình HYCOM+CICE (Metzger et al. 2017) có độ phân giải 1/12o vào thời điểm khảo sát của đề tài.

Hình ảnh mô hình hóa chế độ dòng chảy vào ngày 17/4 cho thấy cặp xoáy thuận - nghịch phía bắc mũi Varella và xoáy thuận phía nam mũi Varella

Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn to lớn làm căn cứ khoa học để đánh giá cơ sở thức ăn cho nguồn lợi thủy sản vùng thềm lục địa miền Trung Việt Nam. Đây là cơ sở khoa học của nhiều nghiên cứu về hải dương học, sinh học hải hương cũng như biến đổi khí hậu. Qua nghiên cứu, các nhà khoa học đã góp phần quản lý và bảo vệ nguồn lợi thủy sản, đảm bảo an ninh thực phẩm trong bối cảnh biến đổi khí hậu. Tăng cường xuất bản và trao đổi khoa học quốc tế trong vùng lãnh hải và đặc quyền kinh tế của Việt Nam, gìn giữ và bảo vệ vùng biển chủ quyền và vùng đặc quyền kinh tế của quốc gia.

GS. Hải cho biết thêm, đề tài là một hướng nghiên cứu mới nhằm liên kết tác động của các quá trình vật lý hải dương đến SVPD là nhóm sinh vật sản xuất quan trọng trong vùng thềm lục địa hẹp ở Nam Trung Bộ. Đề xuất này là nghiên cứu đầu tiên so sánh dữ liệu từ các mặt cắt ngang thềm lục địa ở độ phân giải cao. Kết quả đạt được của đề tài sẽ là cơ sở để có thể phát triển thành một dự án có sự phối hợp giữa các ngành khoa học biển và cũng là cơ hội phát triển hợp tác quốc tế trong lĩnh vực sinh học - hải dương học (biological oceanography) trong giai đoạn tiếp theo. GS. Hải và nhóm nghiên cứu cũng mong muốn khai thác sâu hơn kết quả đã đạt được, những vấn đề đã được phát hiện trong nhiệm vụ này cần được khẳng định và nghiên cứu ở mức sâu rộng hơn trong tương lai.

Kết quả của đề tài được các nhà khoa học công bố trên 03 bài báo khoa học uy tín thuộc danh mục SCIE (Q2/3), 01 bài báo VAST2 và được Hội đồng nghiệm thu cấp Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam xếp loại B.

Tổng hợp: Chu Thị Ngân - Trung tâm Thông tin - Tư liệu
Xử lý tin: Thanh Hà