Lưỡng hình giới tính ở loài Rồng đất – Physignathus cocincinus, ở Việt Nam: Nguyên nhân gián tiếp dẫn đến săn bắt chọn lọc theo giới tính

Loài Rồng đất, Physignathus cocincinus Cuvier, 1829, phân bố rộng rãi ở Đông Nam Á, và được ghi nhận là loài ngoại lai ở Hồng Kông, Malaysia, Đài Loan và Florida, Hoa Kỳ. Gần đây, loài này được đánh giá là “Sẽ nguy cấp” trong Danh lục đỏ của Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN), phụ lục IIB của công ước CITES, do việc săn bắt và buôn bán. Các cuộc khảo sát trước đây trên quần thể bị tác động ở Thừa Thiên Huế, ghi nhận sự thay đổi đáng kể trong cấu trúc giới tính với số lượng con đực giảm hẳn vào mùa săn bắn. Để giải thích sự khác biệt và thay đổi trong cấu trúc quần thể, nghiên cứu này được thực hiện ghi nhận sự khác biệt giữa con đực và con cái về các đặc điểm hình thái và giải thích mối liên hệ tới xu hướng chọn lọc trong săn bắt loài.

Hình ảnh cá thể cái (A) và cá thể đực (B)

Tổng cộng 90 cá thể P. cocincinus gồm 50 con cái và 40 con đực trưởng thành được đo đếm đặc điểm hình thái. Ngoài ra, nhóm thực hiện phỏng vấn các thợ săn và nhiều nhà hàng ghi nhận bán và chế biến loài Rồng đất, để thu thập thông tin về sở thích săn bắt và giá thành bán giữa con đực và con cái.

Qua phân tích cho thấy các đặc điểm hình thái có sự khác biệt rõ rệt giữa con đực và con cái. Cụ thể, chiều dài mào đầu và lưng phát triển ở con đực trưởng thành, trong khi các đặc điểm này tương đối ngắn ở con cái. Con đực có màu tím dưới cằm, trong khi con cái có màu đỏ và vàng.

Hình ảnh một số đặc điểm lưỡng hình để nhận dạng con cái (A) và con đực (B)

Nghiên cứu ghi nhận chiều dài thân (SVL), kích thước đầu và cẳng tay, và cân nặng với các giá trị lớn hơn được ghi nhận ở con đực, tất cả đều ủng hộ mô hình thiên lệch giới tính đực.

Lưỡng hình giới tính ghi nhận con đực lớn hơn được giải thích khi chúng có lợi thế trong việc cạnh tranh giữa các con đực để giành lãnh thổ, tài nguyên thức ăn và cơ hội giao phối. Ngoài ra, con cái có xu hướng thích những con đực có hình thái tối ưu cho việc giao phối, và các đặc điểm khác biệt ở con đực như màu sắc là điểm nổi bật thu hút con cái trong quá trình chọn lọc giao phối, đồng thời mang lại lợi thế trong tranh giành bạn tình.

Biểu đồ so sánh đặc điểm hình thái giữa các cá thể đực và cái của loài Rồng đất

Kết quả phỏng vấn các thợ săn và nhà hàng, những con đực trưởng thành được các thợ săn và thương buôn ưa chuộng do giá bán cao hơn ở các nhà hàng và cửa hàng vật nuôi. Dựa trên thông tin này, các nhà khoa học cho rằng lưỡng hình thiên lệch giới tính đực ở loài Rồng đất có thể là một yếu tố gián tiếp ảnh hưởng đến sự phong phú của con đực trong tự nhiên.

Sự thay đổi trong cấu trúc quần thể của P. cocincinus với sự giảm đáng kể số lượng con đực trưởng thành trong mùa săn bắn được coi là một trong nhiều hậu quả tiêu cực của hoạt động của con người. Việc khai thác động vật hoang dã gây ra sự suy giảm kích thước quần thể, đa dạng nguồn gen, và thậm chí có thể dẫn đến sự tuyệt chủng của loài trong tự nhiên.

Nguồn bài báo công bố: https://www.salamandra-journal.com/index.php/contents/2024-vol-60/2160-ngo,-h-n-,-t-quang-phan,-c-the-pham,-t-quang-nguyen,-h-van-nguyen,-d-trong-do,-l-r-gewiss,-m-van-schingen-khan-t-ziegler

Cung cấp tin: TS. Ngô Ngọc Hải - Viện Nghiên cứu hệ Gen

Xử lý tin: Minh Tâm