Hội thảo khoa học "Công nghệ lượng tử trong kỷ nguyên mới: Xu hướng quốc tế, cơ hội và yêu cầu đặt ra cho Việt Nam

Các đồng chí: PGS.TS. Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh; GS.TS. Trần Hồng Thái, Ủy viên BCH Trung ương Đảng, Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam; PGS.TS. Nguyễn Kim Sơn, Ủy viên BCH Trung ương Đảng, Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương; PGS.TS. Lê Hải Bình, Ủy viên BCH Trung ương Đảng, Phó Giám đốc Thường trực Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh đồng chủ trì Hội thảo.

Tham dự Hội thảo còn có lãnh đạo các cơ quan Trung ương, các nhà khoa học, chuyên gia cùng đại diện các ban, bộ, ngành, viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp.

Toàn cảnh Hội thảo

Các đồng chí đồng chủ trì Hội thảo

Bốn vấn đề trọng tâm đặt ra đối với việc phát triển công nghệ lượng tử ở Việt Nam

Phát biểu khai mạc Hội thảo, PGS.TS. Đoàn Minh Huấn khẳng định, đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới, đặt ra những yêu cầu cao hơn về năng suất, chất lượng, sức cạnh tranh và năng lực tự chủ quốc gia. Trong bối cảnh đó, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không chỉ là công cụ hỗ trợ phát triển mà trở thành động lực trực tiếp tạo ra những chuyển biến căn bản trong mô hình tăng trưởng, năng lực quản trị quốc gia.

Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác lập yêu cầu phải có những đột phá mạnh mẽ về tư duy, thể chế, nguồn nhân lực, hạ tầng và phương thức tổ chức thực hiện; đồng thời phải chủ động nhận diện, nghiên cứu, chuẩn bị cho những xu hướng công nghệ mới có khả năng tác động sâu rộng trong thời gian tới. Trong tinh thần đó, nghiên cứu về công nghệ lượng tử là một trong những hướng phát triển mới, tạo nên sự phát triển đột biến về công nghệ, làm thay đổi sâu sắc nhận thức và cải tạo thế giới, cần được nhận diện sớm và quan tâm đúng tầm.

PGS.TS. Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh phát biểu khai mạc Hội thảo

“Đây là lĩnh vực còn mới, có tính chuyên môn sâu, đang phát triển nhanh, còn nhiều ẩn số, có dư địa chiến lược lớn cho nghiên cứu, ở cấp độ nghiên cứu cơ bản và nghiên cứu ứng dụng, cả nghiên cứu về mặt kỹ thuật và nghiên cứu về mặt quản trị công nghệ để thật sự vì mục tiêu phục vụ con người; tăng cường tự chủ chiến lược vì lợi ích quốc gia dân tộc. Đây thuộc nhóm công nghệ chiến lược theo Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số. Vì vậy, nhận diện sớm xu hướng, đánh giá khách quan cơ hội, thách thức và chuẩn bị điều kiện cần thiết cho tương lai là việc phải làm từ hôm nay. Hội thảo thể hiện yêu cầu cấp thiết, kết nối chặt chẽ tư duy lý luận, đào tạo cán bộ, tham mưu chiến lược chính sách với tri thức khoa học và công nghệ hiện đại", PGS.TS. Đoàn Minh Huấn nhấn mạnh.

Theo PGS.TS. Đoàn Minh Huấn, vấn đề đặt ra là phải nhận diện đúng bản chất xu thế và tác động của công nghệ chiến lược này và trù liệu những vấn đề về quản trị phát triển công nghệ phục vụ đời sống. Đây không còn là câu chuyện riêng của phòng thí nghiệm hay cộng đồng nghiên cứu mà còn tác động sâu rộng đến mô hình phát triển, năng lực cạnh tranh, chất lượng nguồn nhân lực, khả năng tự chủ và vị thế quốc gia.

PGS.TS. Đoàn Minh Huấn đề nghị các đại biểu trao đổi trên tinh thần khoa học, thận trọng, có tầm nhìn dài hạn, tránh sự chậm trễ, thụ động hoặc nóng vội chạy theo phong trào. Theo đó, Hội thảo tập trung vào 4 nhóm vấn đề lớn:

Thứ nhất, làm rõ các xu hướng phát triển chủ yếu của công nghệ lượng tử trên thế giới và tác động có thể đặt ra đối với Việt Nam.

Thứ hai, nhận diện những nền tảng Việt Nam đã có, những điều kiện còn thiếu và các vấn đề cần chủ động lưu ý từ sớm cho phát triển công nghệ chiến lược này.

Thứ ba, xác định cách tiếp cận phù hợp với điều kiện thực tiễn Việt Nam, đồng thời từng bước tạo dựng năng lực tích lũy lâu dài.

Thứ tư, những vấn đề đặt ra cho công tác lý luận chính trị và tham mưu chiến lược chính sách, nhất là việc quản trị phát triển công nghệ lượng tử, đặc biệt là tìm các giải pháp đột phá ứng dụng, cũng như bảo đảm an ninh, an toàn, tự chủ chiến lược, bảo đảm cao nhất là lợi ích quốc gia dân tộc.

GS.TS. Trần Hồng Thái, Ủy viên BCH Trung ương Đảng, Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam phát biểu đề dẫn Hội thảo

Phát biểu đề dẫn Hội thảo, GS.TS. Trần Hồng Thái khẳng định thêm, nhận thức lý luận và tư duy chính sách đi trước là rất cần thiết, nhưng chỉ thực sự có ý nghĩa khi được chuyển thành cách làm, thành cơ chế, thành tổ chức thực hiện và thành năng lực cụ thể. Vì thế, Hội thảo không chỉ bàn về một xu thế công nghệ mới, mà tập trung trả lời một câu hỏi rất thực tế: Vì sao Việt Nam cần quan tâm đến công nghệ lượng tử lúc này? Và nếu quan tâm thì chúng ta sẽ đi như thế nào? Công nghệ lượng tử là một lĩnh vực khó: Khó về khoa học, khó về công nghệ, khó về hạ tầng, khó về nhân lực, khó cả về cách tổ chức thực hiện. Trong bối cảnh hiện nay, nhiều nội dung của công nghệ lượng tử trên thế giới vẫn đang được nghiên cứu, thử nghiệm, kiểm chứng. Không phải cứ nói đến lượng tử là ngày mai có thể có ngay sản phẩm, có ngay thị trường, có ngay ứng dụng đại trà.

“Phải thẳng thắn khẳng định: Nếu vì khó mà chúng ta đứng ngoài, chậm theo dõi, chậm chuẩn bị thì sau này chúng ta sẽ rất bị động. Có những công nghệ khi sản phẩm đã rõ ràng rồi mới bắt đầu học thì vẫn còn kịp. Nhưng cũng có những công nghệ, nhất là công nghệ chiến lược, nếu đợi khi mọi thứ rõ ràng, tiêu chuẩn đã được xác định, thị trường đã định hình, chuỗi cung ứng đã được kiểm soát thì khi đó muốn tham gia cũng rất khó”, GS.TS. Trần Hồng Thái nêu rõ.

Theo Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, có 4 lý do để Việt Nam phải quan tâm đến nghiên cứu và phát triển về công nghệ lượng tử. Thứ nhất là, nhiều quốc gia đã coi đây là một hướng công nghệ chiến lược. Không phải tất cả các hướng lượng tử đều đã chín muồi, không phải mọi kỳ vọng đều chắc chắn thành hiện thực, nhưng xu thế lớn thì đã rõ. Các nguyên lý lượng tử đang từng bước đưa vào tính toán, truyền thông, bảo mật, cảm biến, đo lường chính xác, vật liệu, quang tử, thiết bị và các công nghệ hỗ trợ.

Lý do thứ hai rất gần với Việt Nam là an toàn dữ liệu. Nếu trong tương lai xuất hiện máy tính lượng tử đủ mạnh, một số hệ mật mã đang được sử dụng rộng rãi hiện nay có thể bị đặt trước rủi ro lớn.

Lý do thứ ba là công nghệ lượng tử có thể tạo ra các năng lực mới về đo lường, cảm biến, mô phỏng, tính toán, vật liệu. Những năng lực đó có thể phục vụ khoa học cơ bản, nhưng cũng có thể đưa vào quốc phòng, an ninh, viễn thông, tài chính, y tế, năng lượng, tài nguyên, môi trường, công nghiệp và công nghệ cao.

Lý do thứ tư là nhân lực. Nhân lực cho công nghệ lượng tử không thể đào tạo trong một vài tháng, không thể có ngay sau một khóa tập huấn. Đây là nhân lực liên ngành: Vật lý, toán học, khoa học máy tính, mật mã, quang tử, vật liệu, điện tử, điều khiển, đo lường, phần mềm, dữ liệu và các ngành khoa học xã hội. Muốn có lực lượng đó phải chuẩn bị sớm, phải có nhóm nghiên cứu, phải có phòng thí nghiệm, phải có người trẻ được dẫn dắt, phải có chuyên gia trong và ngoài nước cùng tham gia.

“Chúng tôi cho rằng chúng ta phải chủ động nhưng không nóng vội, không chạy đua toàn diện với các cường quốc, nhưng không đứng ngoài quan sát. Trong đó chúng ta phải đi sớm về nhận thức, đi chắc về nền tảng, đi đúng vào những khâu tạo năng lực phù hợp với điều kiện của Việt Nam”, GS.TS. Trần Hồng Thái cho biết thêm.

Xây dựng hệ sinh thái công nghệ lượng tử

Tại Hội thảo, 03 báo cáo được trình bày với chủ đề: Công nghệ lượng tử trong kỷ nguyên mới - tầm nhìn và kinh nghiệm quốc tế; Hiện trạng, điểm nghẽn và yêu cầu đặt ra đối với Việt Nam trong phát triển công nghệ lượng tử; Mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp và các nội dung cần triển khai trong giai đoạn tới.

Các chuyên gia thống nhất rằng Việt Nam cần lựa chọn chiến lược phát triển có trọng tâm, đầu tư vào những phân khúc có tiềm năng tạo giá trị thực; xây dựng cơ chế điều phối hiệu quả, phát triển nguồn nhân lực liên ngành đi trước một bước, đồng thời đẩy mạnh hợp tác quốc tế có chọn lọc và triển khai theo lộ trình thận trọng.

Nhiều ý kiến cho rằng Việt Nam cần đi sớm về nhận thức, đi chắc về nền tảng và tập trung xây dựng năng lực cốt lõi trong các lĩnh vực ưu tiên như tính toán lượng tử, bảo mật và truyền thông lượng tử, cảm biến lượng tử, vật liệu lượng tử và các linh kiện phụ trợ. Việc xây dựng hệ sinh thái lượng tử, chuẩn bị nguồn nhân lực chất lượng cao, phát triển hạ tầng nghiên cứu, tăng cường liên kết giữa Nhà nước - viện trường - doanh nghiệp và mở rộng hợp tác quốc tế được xem là những điều kiện then chốt để Việt Nam từng bước tham gia vào chuỗi giá trị công nghệ lượng tử toàn cầu.

Đại biểu tham dự báo cáo và thảo luận tại Hội thảo

Phát biểu bế mạc Hội thảo, GS.TS. Trần Hồng Thái đánh giá cao những ý kiến trao đổi tâm huyết, sâu sắc và giàu giá trị thực tiễn của các nhà khoa học, chuyên gia, cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp. Tại Hội thảo, 15 ý kiến thảo luận, trao đổi từ nhiều góc độ khác nhau đã được trình bày, qua đó làm rõ thêm những vấn đề lý luận và thực tiễn đặt ra đối với phát triển công nghệ lượng tử ở Việt Nam. Đồng thời, GS.TS. Trần Hồng Thái nhấn mạnh, trên cơ sở các kết quả thảo luận, cần tiếp tục hoàn thiện cách tiếp cận công nghệ lượng tử theo hướng xây dựng một hệ sinh thái công nghệ chiến lược, phù hợp với điều kiện và nhu cầu phát triển của Việt Nam. Theo đó, trong giai đoạn trước mắt, cần ưu tiên một số lĩnh vực trọng điểm như mật mã hậu lượng tử và an toàn dữ liệu; cảm biến và đo lường chính xác; quang tử, vật liệu và linh kiện; mô phỏng, thuật toán và phần mềm lượng tử; ứng dụng trí tuệ nhân tạo phục vụ nghiên cứu khoa học và đào tạo nguồn nhân lực liên ngành.

GS.TS. Trần Hồng Thái cũng cho rằng cần nghiên cứu thiết kế cơ chế điều phối và tổ chức triển khai theo hướng thống nhất đầu mối, xây dựng hạ tầng dùng chung và các bệ thử nghiệm, gắn kết chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, đơn vị sử dụng, doanh nghiệp và các cơ sở nghiên cứu, đào tạo; đồng thời hình thành hệ thống tiêu chí đánh giá phù hợp cho từng giai đoạn phát triển nhằm từng bước xây dựng năng lực công nghệ lượng tử quốc gia.

Chụp ảnh lưu niệm

Bài: Kiều Anh; Ảnh: Thanh Hà (Trung tâm Dữ liệu và Thông tin khoa học)