Hội thảo “Công nghệ liên ngành và xu hướng tương lai”

Phát biểu khai mạc, GS.TS. Vũ Đình Lãm nhấn mạnh: Sự kiện là một trong những hoạt động thiết thực chào mừng 50 năm thành lập Viện Hàn lâm, đồng thời cụ thể hóa các mục tiêu của Nghị quyết số 57/NQ-TW về thúc đẩy đột phá trong khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Hội thảo quy tụ các diễn giả là những chuyên gia đầu ngành với các báo cáo tham luận tập trung vào 11 nhóm công nghệ chiến lược quốc gia, được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt theo Quyết định số 1131/QĐ-TTg ban hành tháng 5/2025. Đây là cơ hội để học viên và nghiên cứu sinh tiếp cận các xu hướng công nghệ liên ngành tiên tiến, phục vụ cho định hướng phát triển bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

PGS.TS. Đoàn Đình Phương - Viện Khoa học vật liệu đã trình bày báo cáo với chủ đề “Năng lượng Hydro: Tương lai và hiện tại”

Với chủ đề “Năng lượng Hydro: Tương lai và hiện tại”, PGS.TS. Đoàn Đình Phương - Viện Khoa học vật liệu đã trình bày vai trò then chốt của hydro trong việc giải quyết hai thách thức lớn của thế kỷ 21: Cạn kiệt nhiên liệu hóa thạch và biến đổi khí hậu. Ông cho biết: Hydro xanh không chỉ là giải pháp tích trữ năng lượng tái tạo mà còn mở ra hướng phát triển bền vững, góp phần giảm phát thải CO₂. Việt Nam đã có những bước tiên phong trong nghiên cứu và làm chủ công nghệ lõi, hứa hẹn ứng dụng rộng rãi trong tương lai.

Theo PGS. TS. Đoàn Đình Phương, tại Viện Khoa học vật liệu – Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đang tập trung nghiên cứu: Chế tạo thành công bộ điện phân PEM công suất đến 250 lít H₂/giờ; Phát triển pin nhiên liệu PEM công suất 250W–1000W; Nghiên cứu vật liệu tích trữ hydro rắn (Mg-Ni, NaBH₄) và vật liệu xúc tác hiệu suất cao; Tích hợp hệ thống năng lượng hydro hoàn chỉnh sử dụng năng lượng mặt trời, công suất 1 kW.

Về thành tựu của Công nghệ sinh học trong 10 năm gần đây và dự báo sự phát triển trong lĩnh vực công nghệ sinh học, GS.TS. Trương Nam Hải - Viện Sinh học đã có báo cáo về: “Công nghệ sinh học 4.0 - kỷ nguyên mới của Công nghệ sinh học”

Công nghệ Sinh học 4.0 (CNSH 4.0) đánh dấu bước chuyển đổi sâu sắc nhờ sự hội tụ của các công nghệ số như Trí tuệ nhân tạo (AI), Dữ liệu lớn (Big Data) và Internet vạn vật (IoT). Báo cáo nhấn mạnh vai trò của AI trong việc cách mạng hóa nghiên cứu sinh học - từ mô tả định tính sang thiết kế định lượng và dự đoán chính xác.

Các đột phá tiêu biểu được trình bày, bao gồm: AlphaFold2: Dự đoán chính xác cấu trúc 3D của protein, mở ra hướng nghiên cứu cơ chế bệnh và thiết kế thuốc; ProteinMPNN: Thiết kế ngược chuỗi protein từ cấu trúc, hỗ trợ tạo enzyme và vaccine mới; DeepVariant: Sử dụng AI để gọi biến thể gen với độ chính xác vượt trội, ứng dụng trong y học chính xác; AI trong khám phá thuốc: Tự động hóa quy trình phát hiện mục tiêu và thiết kế phân tử, rút ngắn thời gian từ 10 - 15 năm xuống chỉ còn vài năm.

GS.TS. Trương Nam Hải cũng đề cập đến ứng dụng của AI trong nông nghiệp thông minh, từ chọn giống dựa trên genomics đến mô phỏng trang trại số (Digital Twin). Ông khẳng định: AI không thay thế nhà sinh học, mà là công cụ mở rộng giới hạn của sinh học, hướng tới tương lai công nghệ sinh học được dẫn dắt bởi trí tuệ nhân tạo.

GS.TS. Nguyễn Đức Hòa - Đại học Bách khoa Hà Nội trình bày báo cáo ”Công nghệ bán dẫn và vi mạch: Cơ hội và Thách thức cho Việt Nam”

GS.TS. Nguyễn Đức Hòa cho biết, Việt Nam đang có cơ hội lớn khi chuỗi cung ứng toàn cầu dịch chuyển với lợi thế nhân lực trẻ, chính sách FDI thuận lợi và sự hiện diện của các tập đoàn như Intel, Samsung, Amkor. Các lĩnh vực tiềm năng bao gồm thiết kế IC, đóng gói - kiểm thử, và phát triển vật liệu bán dẫn.

Chính phủ xác định bán dẫn là ngành công nghiệp mũi nhọn trong chiến lược KH&CN đến 2030, tầm nhìn 2045. Kết hợp nghiên cứu vật liệu mới với hệ sinh thái công nghiệp bán dẫn tạo cơ hội tham gia sâu vào chuỗi giá trị: không chỉ lắp ráp mà còn nghiên cứu, thiết kế và phát triển công nghệ lõi.

Tuy nhiên, Việt Nam cũng gặp không ít thách thức như: Thiếu nhân lực trình độ cao, vốn đầu tư lớn, hạ tầng công nghệ còn hạn chế, và chưa tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Để nắm bắt cơ hội, Việt Nam cần xây dựng chiến lược quốc gia, đầu tư mạnh vào đào tạo, nghiên cứu và phát triển (R&D), hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và tập trung vào các khâu có lợi thế như thiết kế chip và vật liệu bán dẫn thế hệ mới.

PGS.TS. Nguyễn Việt Anh, Viện Công nghệ thông tin trình bày chủ đề “Trí tuệ nhân tạo và một số câu hỏi lớn”

Trí tuệ nhân tạo (AI) đã phát triển từ giấc mơ thành một thực tế đầy sức mạnh, với lịch sử hình thành từ những nền tảng như Turing Test (1950) đến các giai đoạn phát triển của Học máy, Học sâu, và hiện nay là AI tạo sinh và AI tự chủ. Báo cáo chỉ ra rằng AI không chỉ là công cụ công nghệ mà còn đặt ra những câu hỏi triết học sâu sắc về bản chất trí tuệ, ý nghĩa tồn tại của con người, và đạo đức trong kỷ nguyên số.

Khi AI tiến gần tới Trí tuệ nhân tạo phổ quát (AGI), nhiều thách thức lớn xuất hiện: liệu con người có thể kiểm soát được một siêu trí tuệ? AI có nên được công nhận quyền lợi nếu có khả năng cảm nhận? Và liệu sự phát triển của AI có làm sâu sắc thêm bất bình đẳng toàn cầu, đặc biệt với các nước đang phát triển như Việt Nam?

Báo cáo chỉ ra rằng tương lai của nhân loại không nên được định hình bởi AI một cách thụ động, mà cần chủ động xây dựng các nguyên tắc đạo đức, tính minh bạch và bảo vệ giá trị con người, biến trí tuệ thành công cụ phục vụ lợi ích chung.

Trong khuôn khổ Hội thảo, các nhà khoa, các đại biểu đã cũng nhau trao đổi, làm rõ thêm những vấn đề đang được quan tâm như: Các điểm cần trú trọng để phát triển nguồn năng lượng hydro tại Việt Nam; Nhu cầu đào tạo trong ngành bán dẫn; Làm thế nào để có thể tận dụng và khai thác AI nhằm hỗ trợ xử lý công việc trong các lĩnh vực,….

Hội thảo “Công nghệ liên ngành và xu hướng tương lai” đã diễn ra thành công tốt đẹp, mở ra những vấn đề có tính định hướng trong nghiên cứu, ứng dụng và đào tạo nguồn nhân lực để góp phần đẩy mạnh sự phát triển của nền khoa học Việt Nam nói riêng và đời sống kinh tế xã hội nói chung.

Nguồn tin: Hữu Hảo, Minh Đức – Trung tâm Dữ liệu và Thông tin khoa học
Xử lý tin: Thanh Hà