GS.Châu Văn Minh, Chủ tịch Viện Hàn Lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam về thăm chiến khu Đ, Đồng Nai

Chụp ảnh lưu niệm với Ban lãnh đạo khu di tích lịch sử Trung ương cục Miền Nam 

Từ TP.HCM, đi gần 60 km tới ngã ba Trị An, vượt hơn 30km đường rừng với bạt ngàn những cây họ sao, dầu (Dipterocarpaceae) đặc trưng của rừng miền Đông Nam Bộ sẽ đến khu di tích CKĐ. Chiến khu Đ nằm thọt lỏm giữa Khu Bảo tồn thiên nhiên - Văn hóa Đồng Nai với diện tích 97.152ha (bao gồm hồ Trị An, khu rừng già miền Đông Nam bộ và khu di tích CKĐ).

Được thành lập rất sớm từ tháng 2-1946 tại tỉnh Biên Hòa, CKĐ là căn cứ cách mạng quan trọng nhất qua hai thời kỳ kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ ở miền Đông Nam bộ.  Sau khi Pháp chiếm được Biên Hòa, các lực lượng vũ trang của ta đã rút về vùng rừng núi Tân Uyên (Biên Hòa), sau này được mở rộng và đã trở thành căn cứ địa cách mạng không chỉ của tỉnh Biên Hòa mà còn bao gồm cả Khu 7 (1947 - 1950). Từ năm 1951, CKĐ đã trở thành một trong hệ thống căn cứ địa chính của mặt trận Nam bộ bao gồm: CKĐ, Chiến khu Dương Minh Châu, CK Đồng Tháp Mười, và CK U Minh.

Với địa hình rừng rậm nguyên sinh hiểm trở, Chiến khu Đ trở thành một khu căn cứ an toàn, nơi che dấu lực lượng, một kho tàng dự trữ vũ khí, lương thực cho chiến trường Miền Nam và triển khai các hoạt động của cách mạng. Ngoài việc giữ vị trí chiến lược kết nối các vùng chiến trường ở Nam Bộ, CKĐ còn là đầu mối giao liên từ Bắc vào Nam, một “bàn đạp” tấn công vào các mục tiêu chính trị, quân sự, kinh tế của địch ở Sài Gòn và nhiều tỉnh miền Đông Nam Bộ.

Chiến khu Đ là cái nôi cách mạng, nơi ra đời của các lực lượng vũ trang miền Đông Nam Bộ, đã lập nên những chiến công vang dội, góp phần to lớn vào thắng lợi vẻ vang của cả nước trong kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ. Qua biết bao gian khổ tự hào, Chiến khu Đ đã đi vào lịch sử như một biểu tượng rực rỡ của chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam.

Khu căn cứ CKĐ còn được mệnh danh là “Việt Bắc của miền Nam”, nơi có 3 di tích lịch sử cấp quốc gia đã được công nhận: Địa đạo Suối Linh, Trung ương Cục miền Nam và Khu ủy miền Đông Nam bộ, với diện tích 39,8ha trải dài từ địa phận huyện Tân Uyên (tỉnh Bình Dương) và các xã Mã Đà, Hiếu Liêm, huyện Vĩnh Cửu (tỉnh Đồng Nai).

Trong kháng chiến chống Mỹ, CKĐ được mở rộng, phát triển thêm về phía Đông và Đông Bắc giáp sang cả biên giới Campuchia và Tây Nguyên, Đắk Lắk. Vùng căn cứ CKĐ chính là nơi thành lập đầu tiên của các đơn vị vũ trang miền Đông, nơi đóng quân và tổng dinh điều hành của Khu ủy miền Đông. Đặc biệt đây là nơi thành lập đầu tiên của Trung ương Cục miền Nam vào năm 1961; sau đó, năm 1962 Trung ương Cục miền Nam đã chuyển về Tây Ninh.

Trong hai cuộc kháng chiến chống quân xâm lược, từ CKĐ, lực lượng cách mạng VN tổ chức nhiều cuộc tấn công vào quân thù để giành chiến thắng. Kẻ địch luôn tìm mọi cách đánh phá cách mạng, nhưng chúng hoàn toàn thất bại. Ngô Đình Diệm và các tướng tá ngụy quyền Sài Gòn từng ngậm ngùi chua xót nhận định: “Chiến khu Đ còn, thì Sài Gòn sẽ mất”.

Trong thời kỳ 1962-1967, CKĐ trở thành căn cứ vững chắc dốc sức cùng toàn quân dân miền Nam trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân năm 1968, cũng như sau này - tháng 4 năm 1975 - là nơi xuất phát điểm của toàn quân dân vùng lên giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.

Về thăm Khu di tích CKĐ nằm giữa mênh mông rừng nguyên sinh đại ngàn, ngôi nhà nằm trước cổng khu di tích là nhà tưởng niệm, một chiếc lư hương to lớn lúc nào cũng nghi ngút hương khói trước sân. Trong ngôi nhà tưởng niệm thật xúc động trước hai dãy ảnh tượng ghi tên 14 cán bộ chính trị lão thành đã từng sống và lãnh đạo phong trào cách mạng của Khu ủy miền Đông, Trung ương Cục miền Nam qua hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ; trong đó có nhiều người đã hy sinh tại CKĐ và chiến trường miền Đông. Chủ tịch Châu Văn Minh và toàn Đoàn lặng lẽ đặt vòng hoa, thắp hương tưởng niệm thành kính.

Lối dẫn vào các điểm tham quan trong khu di tích CKĐ là những con đường mòn nhỏ chạy dưới những tán cây rừng cao vút giữa muôn trùng. Thấp thoáng trong khu rừng rộng chừng 10ha là những ngôi nhà cột gỗ, mái lá được lợp bằng lá dây Trung Quân (Ancistroclandus tectorius -  loại lá cây rừng rất khó bắt lửa và khi cháy không có khói, không cháy lan) để chống lửa của bom Napan. Nối giữa các ngôi nhà là hệ thống giao thông hào và địa đạo nằm sâu dưới lòng đất. Trong khu di tích hiện đang lưu giữ, tôn tạo 19 căn nhà và tái hiện ra 24 hình tượng người chiến sĩ cách mạng, phân bổ thành 4 ban (văn phòng làm việc của các đồng chí lãnh đạo Khu ủy miền Đông, Ban Cơ yếu, Ban Quản trị - Hành chính và Ban Vệ binh Khu ủy). Tại suối Nhung Mã Đà có di tích Sư đoàn 9, Sư đoàn chủ lực đầu tiên của miền Nam được thành lập ngày 2/9/1965.

Với sự hướng dẫn trực tiếp của ông Trần Văn Mùi, Giám đốc Khu BTTN-Văn hóa  Đồng Nai, Chủ tịch Châu Văn Minh và toàn đoàn đã thắp nhang tại ngôi đền liệt sĩ linh thiêng nằm dưới gốc đa cổ thụ xum xuê đã hàng trăm năm tuổi. Trong ngôi đền bé nhỏ thần thánh ấy, các anh là người Bắc Ninh (Hà Bắc), Vũ Đoài, Vũ Thư (Thái Bình), Tĩnh Gia (Thanh Hóa)…và một bức hình cũ với đôi mắt sáng rực như có lửa của liệt sĩ Nguyễn Hồng Việt nằm sâu trong ngôi đền. Thật thương tiếc vì các anh đã nằm xuống nơi này đúng ngày 22/4/1975, ngay trước thềm của chiến thắng 30/4/1975.

Đoàn đã vào thăm viếng nghĩa trang liệt sĩ Mã Đà nằm sâu trong rừng được thành lập năm 1974. Nói là nghĩa trang nhưng nghĩa trang liệt sĩ Mã Đà rất đặc biệt vì không có nhiều bia mộ như các nghĩa trang khác. Ngoài chiếc cổng ghi rõ nghĩa trang Liệt sĩ Mã Đà, thì bên trong chỉ là những con đường mòn chạy âm thầm lặng lẽ dưới tán rừng già, một vài ngôi mộ liệt sĩ vô danh nằm đâu đó ven lối mòn. Những bông hoa Trang rừng trắng tinh sương lan tỏa hương thơm ngát xung quanh. Tiếng lá cây khô rào rạo dưới bước chân. Vài tiếng kêu của con vượn đen má vàng (Yellow-cheeked gibbon/ Hylobates gabriellae) đang hót lanh lảnh trên cao gọi bạn….Xúc động và nghẹn ngào trong tiếng thì thầm. Nơi đây các anh đã sống và nằm xuống hòa lẫn trong lòng đất giữa rừng sâu. Không còn dấu vết của cá nhân, vì các anh đã ẩn dấu trong lòng đất mẹ, hóa thân xanh vào với màu xanh cỏ cây rừng. Nghĩa trang Mã Đà là 1 khu rừng trầm lặng, bao phủ che dấu các anh trập trùng. Nơi đây cũng yên nghỉ của hàng ngàn người con của Tổ Quốc đã hy sinh vì thú dữ, vì bệnh sốt rét ác tính, vì những cuộc pháo kích, bị kẻ thù đầu độc nước các con sông và vì bom đạn hủy diệt của chúng.

Kẻ thù đã thả hàng ngàn tấn bom đạn xuống để hủy diệt vùng chiến khu Đ. Không biết bao nhiêu cán bộ, chiến sĩ đã ngủ yên dưới vùng đất rừng này. Sự hi sinh của các anh đã thực sự làm nên bản anh hùng ca của dân tộc, để cho đất nước hôm nay tươi đẹp hơn!

Theo lối mòn trong rừng, Đoàn đi thăm từng điểm di tích của CKĐ: Đây Quân y viện K-72, nơi tiếp nhận hàng ngàn chiến sĩ từ Tiểu đoàn 800, Trung đoàn 761, 762, sư đoàn 5, 9, quân đoàn 4.  Đây là Ban tổ chức trung ương cục Miền Nam, Sư đoàn 9 bộ binh anh hùng, Ban tuyên huấn, Ban bảo vệ An ninh… Tất cả vẫn còn đây những hình ảnh quá khứ oanh liệt ấy cùng với nhịp đập trái tim chảy khắp cơ thể và tâm hồn của mỗi người trong Đoàn là một cảm xúc rất mãnh liệt trào dâng. Giữa không gian trầm sâu, yên lặng, Đoàn Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đi thăm các lán trại bệnh xá trong rừng, đọc những câu thơ của lão tướng Huỳnh Văn Nghệ viết về một tấm gương anh hùng của anh bộ đội hát quốc ca khi bị thương phải cưa chân bằng cưa thợ mộc: “…Bác sĩ cưa chân một thương binh bằng cưa thợ mộc/ Bác sĩ vừa cưa vừa khóc/ Chị cứu thương nước mắt tràn trề/ Người chiến sĩ vẫn mê mải hát/ Cưa cứ cưa, xương cứ đứt/ Máu cứ rơi những giọt đỏ hồng…”.

Chiến tranh đã lùi xa vào quá khứ gần một phần ba thế kỷ, nhưng những bài học quý giá về lòng yêu nước, tinh thần xả thân vì độc lập tự do của Tổ quốc, còn nguyên giá trị, đặc biệt là vận dụng vào công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước trong thời đại mới ngày nay, một đất nước với nền khoa học tiên tiến và hiện đại, hướng đến ngày một đàng hoàng hơn, to đẹp hơn như lời Bác Hồ đã dạy.

Một số hình ảnh tại chuyến thăm của Đoàn:

Bắt đầu chuyến thăm Chiến khu Đ, trung tâm sinh thái văn hóa lịch sử Chiến khu Đ	Thắp nhang tại tượng đài Trung tâm ghi nhớ các anh hùng liệt sĩ
Thắp nhang Đền tưởng niệm di tích TW cục Miền Nam	Viết sổ tay lưu niệm trong Đền tưởng niệm
Tưởng nhớ các anh hùng liệt sĩ tại miếu liệt sĩ Mã Đà	Tượng đài Liệt sĩ Nghĩa Trang Mã Đà
Thăm nghĩa trang Liệt sĩ Mã Đà	Thăm Di tích lịch sử sư đoàn 9 bộ binh anh hùng

Kính cẩn nghiêng mình trong Đền thờ khu ủy miền Đông Nam  Bộ	Thăm lại chiến trường xưa
Thăm lại lán trại của khu ủy chiến trường xưa	Thăm Hội trường họp của ban chỉ huy tác chiến
Thăm nơi làm việc của Phó bí thư khu ủy Nguyễn Văn Chí	Thăm trạm xá của chị Trần thị Trung Yến
Hoa Trang trắng khu nghĩa trang Liệt sĩ Mã Đà	Lá cây trung quân

TS. Vũ Ngọc Long
Viện trưởng Viện Sinh thái học Miền Nam