Cây Ngải trắng - từ tiềm năng khoa học đến sản phẩm chăm sóc sức khỏe
Các loài thực vật thuộc chi Curcuma (họ Gừng - Zingiberaceae) từ lâu đã được sử dụng rộng rãi nhờ chứa nhiều hợp chất tự nhiên có hoạt tính sinh học cao, được ứng dụng trong dược liệu, mỹ phẩm và thực phẩm bảo vệ sức khỏe. Trong số đó, Ngải trắng (Curcuma aromatica Salisb) là loài cây bản địa giàu tiềm năng nhờ chứa curcumol, một hợp chất sesquiterpenoid đã được chứng minh có tác dụng kháng viêm, bảo vệ gan và ức chế sự phát triển của tế bào ung thư. Bên cạnh giá trị hoạt chất, Ngải trắng còn thích nghi tốt với điều kiện đất phù sa, cho năng suất ổn định và cao chiết an toàn, thể hiện hoạt tính kháng oxy hóa rõ rệt. Tuy nhiên, việc chuyển các kết quả nghiên cứu này thành sản phẩm ứng dụng phục vụ cộng đồng vẫn còn hạn chế do quy trình sản xuất chưa được hoàn thiện và chuẩn hóa.
Trong bối cảnh đó, TS. Bùi Đình Thạch và nhóm nghiên cứu Viện Sinh học nhiệt đới (nay là Viện Khoa học sự sống) - Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã triển khai Dự án sản xuất thử nghiệm: “Hoàn thiện quy trình sản xuất thực phẩm bảo vệ sức khỏe chứa cao chiết cây Ngải trắng Curcuma aromatic Salisb” (mã số: UDSXTN.03/22-23). Nghiên cứu nhằm hoàn thiện quy trình sản xuất thực phẩm bảo vệ sức khỏe từ cao chiết Ngải trắng, góp phần nâng cao giá trị cây dược liệu bản địa và đưa các kết quả nghiên cứu đến gần hơn với đời sống.
TS. Bùi Đình Thạch (ngoài cùng bên trái) trao đổi với nhóm nghiên cứu tại phòng thí nghiệm
Từ nền tảng khoa học đến tiềm năng ứng dụng
Ngải trắng là loài cây thân thảo, cao khoảng 1 - 1,2 m, mọc hoang hoặc được trồng ở nhiều địa phương tại Việt Nam. Thân rễ là bộ phận được sử dụng phổ biến trong y học dân gian, với các công dụng như giảm đau, kháng viêm, hỗ trợ làm lành vết thương và điều trị một số bệnh về đường hô hấp, tiêu hóa. Các nghiên cứu hóa học cho thấy, thân rễ Ngải trắng chứa nhiều nhóm hợp chất có hoạt tính sinh học như alkaloid, flavonoid, tannin, terpenoid và tinh dầu, tạo nên giá trị dược liệu đặc trưng của loài cây này.
Ngải trắng (Curcuma aromatica Salisb)
Trên thế giới, Ngải trắng đã được nghiên cứu ở nhiều khía cạnh khác nhau, tập trung vào đánh giá hoạt tính sinh học của cao chiết và các hợp chất tự nhiên phân lập từ thân rễ. Tuy nhiên, phần lớn các nghiên cứu mới dừng lại ở mức thử nghiệm tiền lâm sàng hoặc đánh giá hoạt tính trong phòng thí nghiệm. Các nghiên cứu về quy trình công nghệ, tiêu chuẩn hóa nguyên liệu và phát triển sản phẩm ứng dụng thực tiễn còn hạn chế, đặc biệt trong điều kiện sản xuất tại Việt Nam.
Tại Việt Nam, những nghiên cứu ban đầu về cây Ngải trắng đã được đặt nền móng từ đề tài khoa học và công nghệ cấp tỉnh Trà Vinh giai đoạn 2017 - 2019. Các kết quả thu được cho thấy Ngải trắng thích nghi tốt với điều kiện đất phù sa, có khả năng sinh trưởng ổn định và cho năng suất cao khi được trồng với mật độ phù hợp và sử dụng phân bón hữu cơ. Những dữ liệu này không chỉ khẳng định khả năng phát triển vùng nguyên liệu mà còn tạo tiền đề quan trọng cho việc khai thác Ngải trắng theo hướng sản xuất quy mô lớn, phục vụ mục tiêu ứng dụng lâu dài.
Ngoài nghiên cứu về canh tác, các thử nghiệm sinh học cho thấy cao chiết từ thân rễ Ngải trắng có hoạt tính sinh học đáng chú ý. Cao chiết thể hiện khả năng kháng oxy hóa rõ rệt và có tác dụng ức chế sự phát triển của một số dòng tế bào ung thư trong các mô hình nghiên cứu. Đặc biệt, các nghiên cứu đánh giá độc tính cho thấy cao chiết Ngải trắng có độ an toàn cao, không gây ảnh hưởng bất lợi đến các chỉ số sinh hóa, huyết học và cấu trúc mô của động vật thí nghiệm. Những kết quả này cho thấy Ngải trắng không chỉ có tiềm năng về mặt hoạt tính mà còn đáp ứng yêu cầu an toàn, yếu tố then chốt đối với việc phát triển các sản phẩm chăm sóc sức khỏe.
Hành trình đưa cây Ngải trắng vào đời sống
Kế thừa những kết quả nền tảng đó, Dự án được nhóm nghiên cứu triển khai với thành tựu nổi bật trong việc hoàn thiện quy trình chiết xuất cao Ngải trắng ở quy mô bán công nghiệp với khả năng xử lý hàng trăm kilôgam nguyên liệu mỗi mẻ, đồng thời kiểm soát chặt chẽ các thông số kỹ thuật nhằm đảm bảo chất lượng và tính ổn định của cao chiết. Trên cơ sở đó, các tiêu chuẩn chất lượng cho cao chiết đã được xây dựng phù hợp với quy định của Dược điển Việt Nam.
Từ nguồn cao chiết đã được chuẩn hóa, nhóm nghiên cứu tiếp tục phát triển công thức và quy trình bào chế viên nén thực phẩm bảo vệ sức khỏe BIO_A_AROMATICA. Quy trình này được tối ưu hóa từ khâu lựa chọn tá dược đến tạo hạt, dập viên và bao phim, nhằm đảm bảo sản phẩm đạt chất lượng đồng đều, ổn định và thuận tiện cho người sử dụng. Các tiêu chuẩn cơ sở cho sản phẩm cũng được xây dựng và kiểm nghiệm đầy đủ trước khi tiến hành các đánh giá sinh học.
Sản phẩm BIO_A_AROMATICA
Kết quả thử nghiệm trên động vật cho thấy sản phẩm chứa cao chiết Ngải trắng có tác dụng tăng cường miễn dịch và hỗ trợ bảo vệ gan, thể hiện qua sự cải thiện các chỉ số sinh hóa liên quan đến chức năng gan và stress oxy hóa. Đáng chú ý, sản phẩm cho thấy độ an toàn cao khi sử dụng trong thời gian dài, không ghi nhận các dấu hiệu bất thường về huyết học, sinh hóa hay mô học. Kết quả này cho thấy sản phẩm không chỉ có hiệu quả sinh học mà còn đáp ứng các yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn.
Nhóm nghiên cứu thảo luận kết quả thí nghiệm
So với nhiều nghiên cứu trước đây, dự án đã vượt ra khỏi khuôn khổ đánh giá hoạt tính sinh học đơn lẻ, hướng tới hoàn thiện toàn bộ chuỗi giá trị từ nguyên liệu - công nghệ - sản phẩm. Đây chính là đóng góp nổi bật của dự án, góp phần đưa cây Ngải trắng từ tiềm năng nghiên cứu trở thành nguồn nguyên liệu có khả năng ứng dụng thực tiễn, phục vụ nhu cầu chăm sóc sức khỏe cộng đồng.
Các kết quả đạt được của dự án đã khẳng định giá trị khoa học và thực tiễn của việc phát triển sản phẩm thực phẩm bảo vệ sức khỏe từ cây Ngải trắng. Sản phẩm viên nén chứa cao chiết Ngải trắng với nguồn nguyên liệu ổn định, năng suất cao và giá thành hợp lý có tiềm năng đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của thị trường đối với các sản phẩm chăm sóc sức khỏe có nguồn gốc tự nhiên.
Trong thời gian tới, nhóm nghiên cứu sẽ tiếp tục theo dõi độc tính bán trường diễn dài hạn, đánh giá độ ổn định của sản phẩm theo thời gian và mở rộng nghiên cứu trên các mô hình và đối tượng sử dụng khác nhau. Đồng thời, việc phát triển vùng trồng Ngải trắng theo hướng chuẩn hóa và bền vững cũng là yếu tố then chốt để đảm bảo nguồn nguyên liệu chất lượng cao phục vụ sản xuất lâu dài. Những định hướng này sẽ góp phần hoàn thiện hơn nữa chuỗi giá trị từ nghiên cứu khoa học đến ứng dụng thực tiễn của cây Ngải trắng trong lĩnh vực bảo vệ và chăm sóc sức khỏe cộng đồng.
Cung cấp tin: Chu Thị Ngân, Trung tâm Dữ liệu và Thông tin khoa học
Xử lý tin: Thanh Hà
