Ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến loài quý hiếm Thạch sùng mí lui (Goniurosaurus luii) tại Việt Nam

Loài Thạch sùng mí lui lần đầu được phát hiện ở miền Nam Trung Quốc và sau đó được tìm thấy ở một số khu vực tỉnh Cao Bằng và Lạng Sơn, Việt Nam. Loài chỉ ghi nhận phân bố ở rừng núi đá vôi, nơi đang bị tác động và phân mảnh nghiêm trọng do các hoạt động khai thác gỗ, khai thác đá vôi để sản xuất xi măng và mở rộng giao thông, cơ sở hạ tầng. Việc săn bắt và buôn bán với số lượng lớn cả trong nước và quốc tế, đã dẫn đến sự tuyệt chủng của loài ở một số địa phương tại Trung Quốc. Do đó, loài Thạch sùng mí lui đã được đưa vào Danh lục đỏ của IUCN và sách đỏ Việt Nam xếp hạng sắp nguy cấp (VU), trong phụ lục II của CITES về cấm buôn bán động thực vật hoang dã và nghị định của chính phủ Việt Nam.

Hình ảnh loài Thạch sùng mí luii ngoài tự nhiên

Thuộc nhóm động vật biến nhiệt nên Thạch sùng mí lui rất nhạy cảm đối với những thay đổi về điều kiện khí hậu và thời tiết. Các nghiên cứu trước đây về các loài Thạch sùng mí khác tại Việt Nam đều dự đoán vùng phân bố của chúng bị thu hẹp đáng kể trước các tác động của biến đổi khí hậu trong tương lai. Để hiểu rõ tác động của biến đổi khí hậu tới loài, nhóm nghiên cứu đã thu thập các cơ sở dữ liệu về tọa độ phân bố và điều kiện khí hậu ở thời điểm hiện tại và trong tương lai từ các kịch bản biến đổi khí hậu. Áp dụng thuật toán trên phần mềm MaxEnt, nhóm nghiên cứu dự đoán được vùng khí hậu thích hợp hiện tại và đánh giá được mức độ ảnh hưởng của biến đổi khí hậu trong tương lai tới loài. 

Với những dự đoán ở thời điểm hiện tại, nghiên cứu cho thấy vùng khí hậu phù hợp của loài Thạch sùng mí lui tập trung chủ yếu ở khu vực Đông Bắc tỉnh Cao Bằng, Tây Bắc tỉnh Lạng Sơn (Việt Nam), kéo dài đến biên giới các huyện Sùng Tả và Bách Sắc (Quảng Tây, Trung Quốc) bao trùm các vị trí đã ghi nhận loài, với tổng diện tích vùng phân bố lõi khoảng 3.175 km² trong phạm vi núi đá vôi.

Dự đoán vùng phân bố khí hậu thích hợp hiện tại của loài Thạch sùng mí lui

Dựa vào các dự đoán biến đổi khí hậu trong tương lai với mức phát thải nhà kính khác nhau (mức độ trung bình, cao và cực đoan) ở 3 mốc thời gian 2050s, 2070s và 2090s, nhóm nghiên cứu dự đoán được vùng phân bố tiềm năng của loài Thạch sùng mí lui suy giảm dần qua từng giai đoạn. Đáng chú ý, các mô hình tương lai dự báo rằng đến những năm 2090s, diện tích vùng phân bố khí hậu phù hợp giảm mạnh, và thậm chí biến mất hoàn toàn dưới các kịch bản phát thải cao và cực đoan. Điều này có nghĩa rằng biến đổi khí hậu có thể xóa sổ hoàn toàn vùng khí hậu thích hợp của loài Thạch sùng mí lui vào cuối thế kỷ này. 

Hình ảnh các dự đoán vùng phân bố phù hợp với loài dưới các kịch bản biến đổi khí hậu (A) ssp245 – 2050s; (B) ssp245 – 2070s; (C) ssp245 – 2090s; (D) ssp370 – 2050s; (E) ssp370 – 2070s; (F) ssp370 – 2090s; (G) ssp585 – 2050s; (H) ssp585 – 2070s; (I) ssp585 – 2090s

Trong bối cảnh đó, việc bảo tồn khẩn cấp tại chỗ, hạn chế khai thác và bảo vệ sinh cảnh núi đá vôi là giải pháp duy nhất để đảm bảo sự tồn tại của loài. Dựa vào các dự đoán về vùng khí hậu thích hợp, nhóm nghiên cứu có đề xuất các khu vực ưu tiên bảo tồn cho loài. Vùng phân bố tiềm năng là khu vực rừng núi đá vôi tại các xã Trùng Khánh, Hạ Lang, Quảng Uyên, Phục Hòa và Thạch An của tỉnh Cao Bằng, huyện Tràng Định cũ (nay là xã Quốc Khánh) của tỉnh Lạng Sơn (Việt Nam), cũng như một khu vực lớn ở huyện Sùng Tả và một khu vực nhỏ dọc biên giới huyện Bách Sắc, tỉnh Quảng Tây, Trung Quốc. Trong đó, KBTTN Trùng Khánh được đề xuất sẽ là trung tâm thực hiện và phát triển các chương trình bảo tồn nguyên vị cho loài Thạch sùng mí lui. 

Khu vực ưu tiên bảo tồn loài Thạch sùng mí luii

Link bài báo liên quan:
https://natureconservation.pensoft.net/articles.php?journal_name=natureconservation&id=151689 

Cung cấp tin: TS. Ngô Ngọc Hải - Viện Sinh học
Xử lý tin: Minh Tâm