Động đất Myanma ngày 24 tháng 3 năm 2011 không bị kích hoạt bởi trận động đất ở Nhật Bản

30/03/2011

Trận động đất xảy ra ở vùng biên giới giữa Lào, Thái Lan và Myanma có toạ độ 20.705°N, 99.949°E, cách thành phố Chiềng Mai Thái Lan 69 km về phía Bắc. Chấn tiêu ở độ sâu 10 km. Trận động đất này do hoạt động trượt bằng của đứt gãy. Nguồn gốc của trận động đất này liên quan tới đụng độ giữa mảng Ấn - Úc với Mảng Âu – Á. Tuy nhiên, Myanma nằm ở phần ranh giới trượt bằng của hai mảng này. Nếu xem xét lịch sử các trận động đất đã từng xảy ra ở Myanma thì trận động đất với magnitude 6.8 vừa qua chỉ là một trận động đất nhỏ. Khu vực này đã từng xảy ra trận động đất có magnitude 8.0 vào năm 1912. Tần số xuất hiện những trận động đất mạnh ở đây cũng rất cao.

Trong vòng 100 năm qua, khu vực này đã xảy ra 13 trận động đất có magnitude 7.0 trở lên. Trận động đất có magnitude 8.0 xảy ra chỉ 4 năm sau một trận động đất khác có magnitude 7.5. Hai trận động đất có magnitude 7.3 cùng xảy ra ở Myanma vào năm 1930. Ngay một năm sau lại xảy ra liên tiếp hai trận động đất có magnitude 7.6 và 7.0. Như vậy chuyển dịch của mảng Ấn - Úc quá nhanh đã gây ra biến dạng mạnh mẽ, xiết ép khu vực này bởi trường ứng suất trượt bằng. Trong bối cảnh như vậy năng lượng để làm phát sinh một trận động đất có magnitude 6.8 nhỏ hơn nhiều chục lần trận động đất có magnitude 8.0. Sở dĩ trận động đất vừa qua khiến Việt Nam cảm thấy vì nó ở gần nước ta và chấn tiêu nông (10 km).

Trên thực tế, sử dụng số đo chuyển dịch từ hơn 1000 trạm đo GPS ở Nhật và xác định chuyển dịch từ địa chấn, các nhà khoa học đã mô phỏng và cho thấy trận động Sedai có thể kích hoạt đới cuốn chìm Nhật Bản trong khoảng cách vài trăm km so với vị trí trận động đất chính, kích hoạt các hệ thống đứt gãy đang hoạt động ở khu vực Nhật Bản cũng như các núi lửa ở khu vực này. Khoảng cách từ trận động đất Sendai tới trận động đất Myanma quá xa, cơ chế biến dạng và nguồn gốc của hai trận động đất rất khác nhau nên không thể cho trận động đất Sendai đã kích hoạt trận động đất ở Myanma vừa qua. Chúng tôi muốn nhấn mạnh rằng, với đặc trưng biến dạng kiến tạo mạnh mẽ hiện nay ở khu vực Myanma thì trận động đất có magnitude 6.8 chỉ là một hơi thở nhẹ. Khu vực này còn chờ những trận động đất lớn hơn nhiều.

Bảng 1: Các trận động đất có magnitude lớn hơn 6.5 xảy ra tại Myanma từ đầu thể kỷ hai mươi tới ngày nay

Năm	Vùng	Vĩ độ	Kinh độ	Magnitude
1908	MYANMAR (BURMA): KACHIN	26.500	97.000	7.5
1912	MYANMAR (BURMA): MANDALAY, MOGOK, MAYMYO	21.000	97.000	8.0
1930	MYANMAR (BURMA): PEGU, RANGOON	17.300	96.500	7.3
1930	MYANMAR (BURMA): PYU	18.200	96.400	7.3
1931	MYANMAR (BURMA): KACHIN	25.600	96.800	7.6
1932	MYANMAR; INDIA: ASSAM	26.000	95.500	7.0
1943	MYANMAR (BURMA)	21.500	93.500	7.2
1946	MYANMAR (BURMA)	23.900	96.200	7.5
1946	MYANMAR (BURMA)	23.900	96.200	7.8
1954	MYANMAR; INDIA: CALCUTTA, CUTTACK, BHAGALPUR	24.500	95.300	7.4
1956	MYANMAR (BURMA)	22.200	95.700	7.0
1975	MYANMAR (BURMA): PAGAN	21.490	94.700	6.5
1988	MYANMAR (BURMA); INDIA: GAUHATI, SIBSAGAR, IMPHAL	25.149	95.127	7.2
1991	MYANMAR (BURMA): THABEIKKYIN, MANDALAY	23.613	95.901	7.1
2003	MYANMAR (BURMA): TAUNGDWINGYI; THAILAND: BANGKOK	19.917	95.672	6.6
2011	MYANMAR: TACHILEK	20.705	99.949	6.8

Hình 1: Trận động đất Myanma ngày 24 tháng 3 với cơ chế trượt bằng xảy ra trong khu vực bị biến dạng mạnh mẽ
do quá trình đụng độ của mảng Ấn – Úc lên mảng Âu - Á.

Hình 2: Kết quả mô phỏng biến đổi ứng suất Coulomb gây ra do trận động đất Sendai ngày 11 tháng 3 năm 2011.
Các vùng có màu đỏ là vùng tăng ứng suất nén, vùng xanh nước biển là vùng tăng ứng suất tách giãn, các vùng trắng không biến đổi ứng suất- không bị kích hoạt bởi động đất (theo Toda).
Hệ số ma sát Coulomb được sử dụng trên mô hình là 0.4. Nếu hệ số này lớn hơn thì vùng biến đổi ứng suất sẽ mở rộng hơn.