Thông tin Đề tài

Tên đề tài Nghiên cứu cơ sở khoa học cho việc sử dụng và bảo tồn một số loài Mộc hương (Aristolochia L.) ở Việt Nam.
Mã số đề tài ĐLTE 00.09/21-22
Cơ quan chủ trì (Cơ quan thực hiện) Bảo tàng Thiên nhiên Việt Nam
Thuộc Danh mục đề tài Chương trình hỗ trợ cán bộ trẻ của Viện Hàn lâm KHCNVN
Họ và tên TS. Đỗ Văn Trường
Thời gian thực hiện 01/01/2021 - 31/12/2022
Tổng kinh phí 600 triệu đồng
Xếp loại Đạt loại A
Mục tiêu đề tài

- Bổ sung thành phần loài Mộc hương ở Việt Nam, đánh giá hiện trạng bảo tồn, nghiên cứu thành phần hoá học tinh dầu, và khả năng nhân giống bảo tồn của một số loài Mộc hương đặc hữu, quý hiếm ở Việt Nam, từ đó làm cơ sở đề xuất giải pháp cho việc bảo tồn và định hướng sử dụng.

Kết quả chính của đề tài

Về khoa học:
•    Đã ghi nhận và định loại được 31 loài Mộc hương ở Việt Nam, thuộc 2 phân chi Siphisia (21 loài) và Aristolochia (10 loài). Trong đó, phát hiện và mô tả 4 loài mới cho khoa học, và bổ sung 2 loài cho khu hệ thực vật Việt Nam. Đã thống kê và tổng hợp 18 loài Mộc hương có giá trị sử dụng như làm thuốc và làm cảnh. Trên cơ sở khung tiêu chuẩn và tiêu chí phân hạng bảo tồn của IUCN (2012, 2019), chúng tôi đã tiến hành đánh giá hiện trạng bảo tồn cho 12 loài Mộc hương ở Việt Nam từ mức độ sắp nguy cấp (VU) đến cực kỳ nguy cấp (CR).
•    Đã thu thập và hoàn chỉnh 86 mẫu tiêu bản của 44 số hiệu mẫu thuộc 20 loài Mộc hương ở Việt Nam.
•    Đã nghiên cứu và khảo sát hàm lượng tinh dầu của 8 loài Mộc hương ở Việt Nam. Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng, hàm lượng tinh dầu trong lá cao hơn (0,182-1,147 ml/kg) so với hàm lượng tinh dầu trong thân (0,091-0,231 ml/kg) của các loài được nghiên cứu. Đã xác định thành phần hóa học tinh dầu loài Mộc hương Balansa (A. balansae) gồm 63 hợp chất chiếm 78,58% tổng hàm lượng tinh dầu; loài Mộc hương Xuân Liên (A. xuanlienensis) gồm 34 hợp chất chiếm 52,98% tổng hàm lượng tinh dầu. Nghiên cứu thử nghiệm hoạt tính đối với loài A. balansae cho thấy có khả năng ức chế sinh trưởng đối với vi sinh vật kiểm định. Trong khi đó, thành phần hóa học tinh dầu Mộc hương Xuân Liên (A. xuanlienensis) mới xác định được 34 hợp chất chiếm 52,98% tổng hàm lượng tinh dầu. Tuy nhiên, tinh dầu của Mộc hương Xuân Liên không có hoạt tính ứng chế sinh trưởng đối với bất kỳ vi sinh vật kiểm định nào.  
•    Đã xây dựng quy trình nhân giống bằng hom sinh dưỡng cho các loài Mộc hương ở Việt Nam, và hành thử nghiệm nhân giống cho 5 loài Mộc hương. Sau 3 tuần tỷ lệ nảy chồi đạt từ 47,5-73,68%, trong đó Aristolochia tonkinensis đạt tỷ lệ nảy chồi cao nhất (chiếm 73,68%), tiếp đến là A. xuanlienensis (chiếm 72,22%), A. neinhuisii (chiếm 64,29%), A. vuquangensis (chiếm 63,64%), A. fangchi (chiếm 47,5%). Quá trình nảy chồi hom sinh dưỡng thường kéo dài trong khoảng thời gian 3-4 tuần. Giai đoạn Đông-Xuân (từ tháng 2 đến tháng 4) là thời điểm phù hợp nhất cho quá trình nhân giống, đảm bảo nhiệt độ (14-200C) và độ ẩm không khí (80-90%) thích hợp cho sinh trưởng và phát triển.
•    Công bố 04 bài báo khoa học trên tạp chí khoa học quốc tế thuộc danh mục SCI-E (02 bài trên Phytotaxa; 01 bài trên Annales Botanici Fennici; 01 bài trên Acta Phytotaxonomica et Geobotanica); 02 bài báo trên tạp chí quốc gia (Tạp chí Khoa học và Công nghệ Việt Nam).

 

Những đóng góp mới

10.    Những đóng góp mới của đề tài:
•    Cập nhật bổ sung thành phần loài và mẫu vật các loài Mộc hương ở Việt Nam. Trong đó đã phát hiện và mô tả 4 loài Mộc hương mới cho khoa học (A. vuquangensis, A. quangnamensis, A. luudamcuii, A. thotteaeformis), và bổ sung 2 loài cho khu hệ thực vật Việt Nam (A. versicolor, A. austroyunnanensis);
•    Lần đầu tiên đánh giá hiện trạng bảo tồn cho toàn bộ chi Mộc hương ở Việt Nam trên cơ sở khung phân hạng và tiêu chuẩn đánh giá của IUCN;
•    Lần đầu tiên phân tích thành phần hóa học tinh dầu và thử hoạt tính kháng viêm cho 2 loài Mộc hương đặc hữu của Việt Nam là Mộc hương Balansa (A. balansae) và Mộc hương Xuân Liên (A. xuanlienensis);
•    Xây dựng quy trình nhân giống bằng hom sinh dưỡng thành công cho một số loài Mộc hương ở Việt Nam.


***   Sản phẩm cụ thể giao nộp:
- Các bài báo đã công bố (liệt kê)
*) Tạp chí thuộc Danh mục SCI-E
1.    Truong Van Do, Hung Viet Nguyen & Khuong Duy Le. 2021. Aristolochia vuquangensis (Aristolochiaceae), a new species from Central Vietnam. Phytotaxa 500 (1): 037–044.
2.    Long Ke Phan, Stefan Wanke, Christoph Neinhuis & Truong Van Do. 2021. Aristolochia luudamcui (Aristolochiaceae), a new species from northern Vietnam. Phytotaxa 527 (1): 067–074.
3.    Truong Van Do, Hung Viet Lai, & Khuong Duy Le. 2021. Aristolochia quangnamensis (Aristolochiaceae), a new species from central Vietnam. Annales Botanici Fennici 58: 267–273.
4.    Khuong Duy Le, Truong Van Do. 2022. Two new records of Aristolochia (Aristolochiaceae) for the Flora of Lao PDR. Acta Phytotaxonomica et Geobotanica 73 (2): 159–163.

*) Tạp chí Quốc gia
5.    Do Van Truong, Hoang Thi Thao. 2022. Aristolochia versicolor S.M.Hwang (Aristolochiaceae), a new record for the flora of Vietnam. Vietnam Journal of Science, Technology and Engineering 64(1): 49–52
6.    Lưu Đàm Ngọc Anh, Bùi Văn Hướng, Đỗ Văn Trường, Nguyễn Thị Kiều Oanh. 2022. Nghiên cứu thành phần hóa học và hoạt tính kháng vi sinh vật của tinh dầu lá loài Aristolochia balansae Franch. Tạp chí Khoa học và Công nghệ Việt Nam (B), in press.
- Các sản phẩm cụ thể (mô tả sản phẩm, nơi lưu giữ)
•    86 mẫu tiêu bản thuộc 44 số hiệu của 20 loài Mộc hương ở Việt Nam được lưu trữ tại Phòng tiêu bản thực vật thuộc Bảo tàng Thiên nhiên Việt Nam (VNMN);
•    Tinh dầu của các loài được nghiên cứu, đựng trong các lọ tiêu chuẩn đậy kín, lưu trữ và bảo quản tại Trung tâm Nghiên cứu môi trường sinh địa hóa, Bảo tàng Thiên nhiên Việt Nam.

Ảnh nổi bật đề tài
1693988289206-dvtruong1.jpg