Khi ADN cất tiếng tri ân: Những nhà khoa học trẻ thắp sáng hành trình đưa các anh hùng liệt sĩ trở về
21/07/2026
Trong không khí cả nước hướng về Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7), Chi đoàn Viện Sinh học, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã đến dâng hương tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ tại Nhà tưởng niệm trong khuôn viên Trung tâm Giám định ADN. Không chỉ là hoạt động tri ân truyền thống, buổi lễ còn là dịp để các nhà khoa học trẻ thêm thấu hiểu ý nghĩa của công việc mình đang theo đuổi - ứng dụng khoa học để trả lại tên cho những người đã hy sinh vì Tổ quốc, góp phần hoàn thành một trong những sứ mệnh nhân văn sâu sắc nhất của khoa học Việt Nam.
Nén lòng trước những người đã ngã xuống
Trong không gian tĩnh lặng của Nhà tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ tại Trung tâm Giám định ADN, từng nén hương được các đại biểu và đoàn viên thanh niên thành kính dâng lên trước anh linh những người con ưu tú của dân tộc.
Tham dự buổi lễ có PGS.TS. Phí Quyết Tiến, Viện trưởng Viện Sinh học; ThS. Nguyễn Thị Vân Nga, Giám đốc Trung tâm Dữ liệu và Thông tin khoa học; TS. Trần Trung Thành, Giám đốc Trung tâm Giám định ADN; NCS. Nguyễn Văn Thế, Bí thư Đoàn Thanh niên Viện Sinh học cùng đông đảo đoàn viên, thanh niên của Viện.
Không có những nghi thức cầu kỳ. Trong làn khói hương trầm, mỗi người dành phút mặc niệm để tưởng nhớ hàng triệu anh hùng liệt sĩ đã hiến dâng tuổi xuân và cuộc đời cho nền độc lập, tự do của dân tộc.
Với các nhà khoa học trẻ của Viện Sinh học, buổi lễ mang ý nghĩa đặc biệt hơn khi được tổ chức ngay tại Trung tâm Giám định ADN - nơi từng ngày vẫn lặng lẽ thực hiện một nhiệm vụ đầy nhân văn: Xác định danh tính các liệt sĩ còn thiếu thông tin.
Nơi đây, khoa học không chỉ được đo bằng những con số, thiết bị hiện đại hay công bố quốc tế, mà còn được đo bằng niềm hy vọng của hàng nghìn gia đình đang mòn mỏi chờ ngày biết được nơi người thân yên nghỉ.
Mỗi mẫu ADN là một hành trình tri ân
Tại buổi gặp mặt, PGS.TS. Phí Quyết Tiến chia sẻ với đoàn viên thanh niên về chặng đường thực hiện nhiệm vụ giám định ADN hài cốt liệt sĩ của Viện Sinh học cũng như những yêu cầu cấp thiết trong đổi mới công nghệ.
Theo PGS.TS. Phí Quyết Tiến, Việt Nam hiện có gần 8.000 nghĩa trang liệt sĩ, là nơi an táng hơn 871.000 liệt sĩ, trong đó khoảng 77% hài cốt vẫn chưa xác định được đầy đủ thông tin. Trong khi đó, từ nay đến năm 2030, cả nước dự kiến tiếp tục tìm kiếm, quy tập khoảng 175.000 hài cốt liệt sĩ. Đó là khối lượng công việc khổng lồ đặt lên vai những người làm công tác giám định ADN.
PGS.TS. Phí Quyết Tiến cho biết, đặc điểm mẫu hài cốt liệt sĩ ở Việt Nam là đã được chôn cất từ 50-70 năm, trải qua điều kiện khí hậu nhiệt đới nóng ẩm khắc nghiệt, ADN bị phân hủy nghiêm trọng, nhiều trường hợp không còn hồ sơ y tế hoặc không đủ điều kiện nhận dạng bằng nhân chủng học. Vì vậy, giám định ADN gần như trở thành con đường duy nhất để xác định danh tính.
Ông nhấn mạnh rằng, công nghệ chính là chìa khóa quyết định thành công của nhiệm vụ này. Viện Sinh học là một trong ba đơn vị công lập được Nhà nước giao thực hiện giám định ADN hài cốt liệt sĩ. Trung tâm Giám định ADN hiện có công suất thiết kế khoảng 4.000 mẫu mỗi năm, đang lưu giữ gần 8.000 mẫu hài cốt và từ năm 2015 đến nay đã thực hiện hơn 8.300 lượt phân tích.
Tuy nhiên, trước đây tỷ lệ thu được trình tự ADN ty thể đủ điều kiện đối sánh chỉ đạt khoảng 22%. Chính vì vậy, việc nghiên cứu các công nghệ mới như giải trình tự thế hệ mới (NGS), công nghệ SNP và các phương pháp tách chiết ADN tiên tiến trở thành yêu cầu cấp bách. Theo Viện trưởng Viện Sinh học, đổi mới công nghệ không đơn thuần nhằm nâng cao tỷ lệ thành công trong xét nghiệm, mà quan trọng hơn là rút ngắn thời gian để các gia đình có thể sớm đón người thân trở về. "Mỗi tiến bộ công nghệ đều đồng nghĩa với việc có thêm những gia đình được khép lại nỗi chờ đợi kéo dài hàng chục năm" – PGS.TS. Phí Quyết Tiến nhấn mạnh.
Khoa học trẻ tiếp nối đạo lý "Uống nước nhớ nguồn"
Phát biểu tại buổi lễ, ThS. Nguyễn Thị Vân Nga chia sẻ trước đây khi đảm nhiệm vị trí Phó Bí thư Thường trực Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, bà luôn đồng hành tham gia các hoạt động về nguồn, giáo dục truyền thống cách mạng. Hoạt động của Chi đoàn Viện Sinh học hôm nay không chỉ là hoạt động tưởng niệm truyền thống mà còn là một buổi sinh hoạt chính trị giàu ý nghĩa đối với đội ngũ nhà khoa học trẻ của Viện Sinh học nói riêng và Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam nói chung.
Theo bà, khi được trực tiếp nghe về hành trình xác định danh tính liệt sĩ bằng khoa học hiện đại, các đoàn viên hiểu sâu sắc hơn giá trị của lao động nghiên cứu.
Đó không còn là những thí nghiệm hay những quy trình kỹ thuật khô khan, mà là hành trình tìm lại tên tuổi, quê hương và danh dự cho những người đã hy sinh vì độc lập dân tộc.
Là người theo sát các đoàn công tác Viện Sinh học, ThS. Nguyễn Thị Vân Nga cũng nhấn mạnh vai trò của công tác truyền thông trong lĩnh vực giám định ADN liệt sĩ. Theo bà, việc lan tỏa những câu chuyện khoa học nhân văn sẽ giúp nhiều người dân hiểu hơn về ý nghĩa của công tác giám định ADN, đồng thời khuyến khích các gia đình liệt sĩ phối hợp cung cấp mẫu thân nhân, góp phần đẩy nhanh quá trình xác định danh tính.
"Mỗi bài báo, mỗi chương trình truyền thông tuy chỉ là một đóng góp nhỏ bé nhưng đã góp phần lan tỏa đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, kết nối cộng đồng cùng chung tay trong hành trình tri ân".
500 ngày đêm chạy đua cùng thời gian
Tại buổi lễ, TS. Trần Trung Thành, Giám đốc Trung tâm Giám định ADN đã giới thiệu với đoàn viên thanh niên về quá trình hình thành và phát triển của Trung tâm.
Từ khi chính thức đi vào hoạt động năm 2019, Trung tâm vừa thực hiện nhiệm vụ giám định ADN thường quy, vừa nghiên cứu phát triển công nghệ mới phục vụ công tác xác định danh tính liệt sĩ.
Điểm nhấn trong giai đoạn hiện nay là việc triển khai công nghệ giải trình tự thế hệ mới NGS-SNP với sự hợp tác của Ủy ban Quốc tế về Người mất tích (ICMP). Những kết quả thử nghiệm bước đầu đã mở ra triển vọng rất lớn.
Tại nghĩa trang Trà Lĩnh (Cao Bằng), nhóm nghiên cứu thu nhận 58 mẫu hài cốt và 75 mẫu thân nhân. Kết quả cho thấy 54/58 mẫu, tương đương 93%, đủ điều kiện phân tích theo công nghệ mới; hai gia đình đầu tiên đã được trao kết quả xác định danh tính vào cuối năm 2025, nhiều trường hợp khác đang tiếp tục hoàn thiện hồ sơ.
Song song với đó, Trung tâm đang tham gia Chiến dịch 500 ngày đêm của Ban Chỉ đạo quốc gia 515 nhằm đẩy nhanh tiến độ thu nhận, giám định ADN hài cốt liệt sĩ trên phạm vi cả nước. Những đợt thu mẫu quy mô lớn như tại nghĩa trang Giồng Riềng (An Giang) với gần 1.000 mẫu đang được triển khai, tạo nền tảng cho giai đoạn tăng tốc xác định danh tính liệt sĩ trong thời gian tới.
Theo TS. Trần Trung Thành, mục tiêu cuối cùng không chỉ là hoàn thiện quy trình kỹ thuật mà còn là xây dựng năng lực công nghệ hoàn toàn làm chủ tại Việt Nam, đủ khả năng đáp ứng khối lượng mẫu rất lớn trong những năm tới.
Tuổi trẻ Viện Sinh học: Mang trí tuệ phụng sự Tổ quốc
Đối với các đoàn viên thanh niên, buổi lễ không chỉ để tưởng niệm, tri ân các anh hùng liệt sĩ mà còn là lời nhắc nhở về trách nhiệm của thế hệ hôm nay.
NCS. Nguyễn Văn Thế, Bí thư Chi đoàn Viện Sinh học chia sẻ, là những nhà khoa học trẻ, mỗi đoàn viên đều cảm thấy vô cùng vinh dự khi được trực tiếp tham gia hoặc đồng hành cùng một nhiệm vụ mang ý nghĩa chính trị, khoa học và nhân văn đặc biệt.
Theo anh, công tác giám định ADN liệt sĩ đòi hỏi trình độ chuyên môn rất cao, sự kiên trì và tinh thần trách nhiệm tuyệt đối. "Chúng tôi tự hào vì trí tuệ của người Việt đang từng bước làm chủ các công nghệ hiện đại nhất trong lĩnh vực giám định ADN. Điều đó không chỉ phục vụ nghiên cứu khoa học mà còn góp phần thực hiện nghĩa cử thiêng liêng đối với những người đã hy sinh vì Tổ quốc" - NCS. Nguyễn Văn Thế xúc động chia sẻ.
Anh khẳng định tuổi trẻ Viện Sinh học sẽ tiếp tục không ngừng học tập, rèn luyện, làm chủ công nghệ mới, nâng cao trình độ chuyên môn để đóng góp nhiều hơn cho sự phát triển của đất nước và cho hành trình xác định danh tính các anh hùng liệt sĩ.
Để khoa học trở thành nhịp cầu nối quá khứ với hiện tại
Sau khi tham quan phòng thí nghiệm, nhiều đoàn viên lần đầu tiên được tận mắt chứng kiến những thiết bị hiện đại phục vụ công tác giám định ADN.
Những hệ thống giải trình tự thế hệ mới, các phòng sạch, các quy trình tách chiết ADN nghiêm ngặt... khiến nhiều người không khỏi xúc động khi hiểu rằng phía sau mỗi kết quả giám định là hàng tháng, thậm chí hàng năm lao động miệt mài của các nhà khoa học.
Nhiều đoàn viên chia sẻ rằng, trước đây Ngày Thương binh - Liệt sĩ chủ yếu gắn với những hoạt động dâng hương hay thăm hỏi gia đình chính sách. Nhưng sau khi trực tiếp tìm hiểu công việc tại Trung tâm Giám định ADN, họ nhận ra nghiên cứu khoa học cũng chính là một hình thức tri ân.
Mỗi mẫu xương được giải mã thành công. Mỗi danh tính được xác nhận. Mỗi gia đình được đón người thân trở về. Đó đều là những nén hương được thắp lên bằng tri thức.
Trong dòng chảy của khoa học và công nghệ hiện đại, những người trẻ của Viện Sinh học đang tiếp nối truyền thống "Uống nước nhớ nguồn" theo cách rất riêng: lặng lẽ trong phòng thí nghiệm, kiên trì trước từng mẫu ADN đã bị thời gian bào mòn, để trả lại tên tuổi cho những người đã hiến dâng cả tuổi xuân cho Tổ quốc.
Và có lẽ, đó cũng chính là ý nghĩa sâu sắc nhất của buổi lễ dâng hương trước thềm Ngày Thương binh Liệt sĩ 27/7: nhắc nhở rằng, tri ân không chỉ bằng những nén hương hay những phút mặc niệm, mà còn bằng những công trình khoa học, bằng khát vọng đổi mới công nghệ và bằng trách nhiệm của mỗi thế hệ hôm nay trong việc nối dài hành trình đưa các anh hùng liệt sĩ trở về với gia đình, quê hương và lịch sử dân tộc.
Một số hình ảnh tại buổi lễ:
Hữu Hảo
