Diễn đàn “Đổi mới sáng tạo mở Pháp - Việt: Từ đối thoại tới cộng hưởng” Kết nối “ba nhà”, thúc đẩy hệ sinh thái hợp tác theo chiều sâu

Đổi mới sáng tạo là trung tâm hợp tác khoa học công nghệ

Diễn đàn được tổ chức trong bối cảnh Việt Nam và Pháp tiếp tục thúc đẩy hợp tác trên nhiều lĩnh vực, trong đó đổi mới sáng tạo, chuyển giao công nghệ, giáo dục và nghiên cứu khoa học đang trở thành những trụ cột quan trọng. Chương trình hướng tới việc tạo ra không gian đối thoại giữa các bên liên quan, từ viện nghiên cứu, trường đại học đến doanh nghiệp, qua đó thúc đẩy các sáng kiến hợp tác thực chất và bền vững.

Phát biểu khai mạc Diễn đàn, ngài Olivier Brochet, Đại sứ Pháp tại Việt Nam nhấn mạnh, sự kiện diễn ra trong bối cảnh đặc biệt thuận lợi khi quan hệ Việt Nam - Pháp đã được nâng cấp lên Đối tác chiến lược toàn diện vào tháng 10/2024 và tiếp tục được tái khẳng định trong chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng thống Pháp Emmanuel Macron vào tháng 5/2025. Đồng thời, năm 2025 là “Năm Đổi mới sáng tạo Pháp-Việt Nam”, được phát động bởi Pháp để thúc đẩy hợp tác và trao đổi trong lĩnh vực đổi mới sáng tạo giữa hai quốc gia. Việt Nam đã trở thành Đối tác chiến lược toàn diện đầu tiên của Liên minh châu Âu (EU) trong ASEAN, từ tháng 01/2026. Trong số các quốc gia EU, Pháp là một cửa ngõ ưu tiên cho Việt Nam.

Ngài Olivier Brochet, Đại sứ Pháp tại Việt Nam phát biểu khai mạc tại Diễn đàn

Trong bối cảnh Việt Nam bước vào kỷ nguyên mới với nhiều chuyển đổi sâu sắc, đặc biệt dưới tác động của Nghị quyết 57/ NQ-TW, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo không còn chỉ là động lực tăng trưởng mà đã trở thành nền tảng của phát triển kinh tế - xã hội.

Đại sứ Pháp cho rằng, để giải quyết những thách thức toàn cầu hiện nay, cần xây dựng các hệ sinh thái bền vững, hiệu quả dựa trên sự hợp tác chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, giới học thuật và khu vực tư nhân. Đây cũng chính là mô hình mà Pháp đang thúc đẩy thông qua các hoạt động hợp tác và ngoại giao.

Ông khẳng định, hợp tác giữa Pháp và Việt Nam trong lĩnh vực đổi mới sáng tạo có nền tảng lâu dài, dựa trên sự tin cậy và tầm nhìn chung về tri thức, đào tạo và nghiên cứu. Những mô hình hợp tác hiệu quả như USTH và các chương trình phối hợp với Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC) cho thấy năng lực hợp tác Việt - Pháp ngày càng được nâng cao, đáp ứng thiết thực hơn các nhu cầu phát triển của Việt Nam. “Pháp mong muốn trở thành một đối tác hàng đầu trong lĩnh vực đổi mới sáng tạo tại Việt Nam”, Đại sứ Olivier Brochet nhấn mạnh.

Pháp sở hữu hệ sinh thái đổi mới sáng tạo thuộc nhóm dẫn đầu thế giới, với các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp luôn giữ vị trí cao trong nhiều lĩnh vực mũi nhọn. Quốc gia này đứng thứ hai tại châu Âu, đứng thứ năm trên toàn cầu về số lượng đơn đăng ký bằng sáng chế.

Một trong những điểm nổi bật là việc Pháp xây dựng môi trường thuận lợi cho nghiên cứu và sáng tạo, thông qua sự liên kết chặt chẽ giữa viện nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ và các startup, đặc biệt trong các “cụm cạnh tranh” – mô hình kết nối hiệu quả giữa khoa học và thị trường.

Từ lĩnh vực không gian và hàng không, y học, năng lượng hạt nhân dân dụng, giao thông vận tải, đến toán học, trí tuệ nhân tạo và dịch vụ công nghệ thông tin, hệ sinh thái nghiên cứu và đổi mới sáng tạo của Pháp luôn thuộc duy trì vị thế cạnh tranh toàn cầu, đóng góp quan trọng vào các xu hướng công nghệ tiên phong.

Thông qua các sáng kiến như Choose France và Choose France for Science, Pháp tiếp tục khẳng định định hướng mở cửa, thu hút đầu tư quốc tế, thúc đẩy nghiên cứu và tăng cường hợp tác công nghệ. Trong bối cảnh đó, việc triển khai Năm Đổi mới sáng tạo Pháp – Việt từ tháng 5/2025 được kỳ vọng tạo cú hích mới, thúc đẩy kết nối giữa cơ quan quản lý, trường đại học và doanh nghiệp hai nước, đồng thời mở đường cho các dự án hợp tác mang tính chiến lược và dài hạn.

“Sự kiện hôm nay càng thêm ý nghĩa khi Việt Nam đặt mục tiêu đào tạo 50.000 kỹ sư vào năm 2030. Với kinh nghiệm đồng hành đào tạo khoảng 15.000 kỹ sư Việt Nam trong hơn ba thập kỷ, Pháp khẳng định sẵn sàng tiếp tục hỗ trợ Việt Nam hiện thực hóa mục tiêu này. Thông qua các mô hình hợp tác như USTH, Chương trình Kỹ sư Chất lượng cao Việt - Pháp, cùng việc điều chỉnh chương trình đào tạo theo nhu cầu mới của nền kinh tế, hai bên đang từng bước thúc đẩy việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Với môi trường học tập thuận lợi, đặc biệt về chi phí và an sinh xã hội, Pháp tiếp tục là một trong những điểm đến hấp dẫn hàng đầu đối với sinh viên Việt Nam. Qua đó, Pháp khẳng định mong muốn đặt đổi mới sáng tạo vào trung tâm hợp tác song phương, coi đây là động lực then chốt để hai nước cùng phát triển và ứng phó với những thách thức lớn trong tương lai”, ngài Olivier Brochet nhấn mạnh.

GS.TS. Đinh Thị Mai Thanh, Hiệu trưởng USTH phát biểu tại Diễn đàn

Phát biểu tại Diễn đàn, GS.TS. Đinh Thị Mai Thanh, Hiệu trưởng USTH cho biết: USTH đã xác định rõ đổi mới sáng tạo và hợp tác với doanh nghiệp không chỉ là hoạt động bổ trợ cho đào tạo và nghiên cứu, mà là một mục tiêu quan trọng trong chiến lược phát triển của nhà trường.

Theo GS.TS. Đinh Thị Mai Thanh, đổi mới sáng tạo chỉ có thể hình thành và phát triển trong một hệ sinh thái mở, với sự gắn kết chặt chẽ giữa nhà trường, doanh nghiệp, nhà nước và các tổ chức liên quan. Trong đó, trường đại học đóng vai trò là trung tâm tạo ra tri thức, đồng thời là cầu nối để chuyển hóa tri thức thành các giá trị phục vụ xã hội.

Lãnh đạo USTH cũng khẳng định, hợp tác Việt - Pháp không chỉ là nền tảng hình thành nên USTH mà còn là yếu tố định hình bản sắc và chất lượng của nhà trường trong suốt 16 năm qua. Thông qua mạng lưới hơn 30 trường đại học và viện nghiên cứu hàng đầu của Pháp, USTH đã từng bước xây dựng các chương trình đào tạo đạt chuẩn quốc tế, các nhóm nghiên cứu mạnh, phòng thí nghiệm liên kết quốc tế và môi trường học thuật hiện đại.

Thúc đẩy mô hình liên kết “ba nhà”

Tại Diễn đàn, các đại diện Việt Nam và Pháp nhấn mạnh vai trò của hợp tác quốc tế trong việc xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo mở, nơi các nguồn lực về tri thức, công nghệ và con người được kết nối hiệu quả nhằm tạo ra giá trị mới cho cộng đồng và nền kinh tế.

Theo PGS.TS. Trương Ngọc Kiểm – Giám đốc Công viên Công nghệ cao và Đổi mới sáng tạo, Đại học Quốc gia Hà Nội, Nghị quyết 57-NQ/TW đã đặt nền tảng cốt lõi, định hướng và thúc đẩy mô hình liên kết “3 nhà”: Nhà nước – nhà trường – doanh nghiệp. Trong đó, nhà nước giữ vai trò “nhạc trưởng” kiến tạo và dẫn dắt; nhà trường là mắt xích “bản lề”, đảm nhiệm sáng tạo và chuyển giao tri thức; còn doanh nghiệp là lực lượng ứng dụng và thương mại hóa. Để mô hình này vận hành hiệu quả, cần có các tổ chức trung gian nhằm kết nối lợi ích và thúc đẩy tương tác giữa các bên, hình thành một thị trường khoa học và công nghệ thực chất.

Tuy nhiên, theo ông Trương Ngọc Kiểm, thời gian qua, đầu tư cho khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo vẫn còn phân tán, thiếu ổn định và thiếu liên thông, chưa tạo ra các sản phẩm đột phá mang tính liên ngành. Hệ thống thủ tục hành chính chưa đồng bộ với tư duy đổi mới, chưa thực sự “mở đường” cho sáng tạo trong nhà trường và giới khoa học. Sự liên kết giữa “3 nhà” còn lỏng lẻo, thiếu cơ chế phối hợp hiệu quả, trong khi doanh nghiệp chưa được khuyến khích đủ mạnh để đầu tư vào nghiên cứu và phát triển. Để khắc phục, ông đề xuất nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện vai trò kiến tạo, tháo gỡ rào cản, xây dựng hệ thống dữ liệu đồng bộ, liên thông; đồng thời đẩy mạnh tự chủ và xã hội hóa giáo dục đại học, tạo điều kiện để doanh nghiệp gắn kết chặt chẽ hơn với nhà trường. Cùng với đó, cần mở rộng các chính sách hỗ trợ – cả tài chính và phi tài chính – nhằm ươm tạo và phát triển doanh nghiệp khoa học công nghệ. Về phía nhà trường, cần đổi mới tư duy một cách hệ thống, từ quản lý đến hoạt động nghiên cứu, nhằm đáp ứng tốt hơn yêu cầu của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và tăng cường khả năng kết nối với doanh nghiệp và thị trường.

Các diễn giả trao đổi tại tọa đàm về chủ đề “Các điển hình hợp tác thành công giữa Pháp và Việt Nam theo mô hình ba nhà (Triple Helix)”

Ở góc độ quốc tế, ông Clément Métharam, chuyên gia tại Viện Phát triển Khởi nghiệp và Doanh nghiệp Hàn Quốc, đã chia sẻ kinh nghiệm về hợp tác công nghệ tiên phong giữa Pháp và Hàn Quốc. Theo ông, việc xây dựng các trung tâm khởi nghiệp toàn cầu, các campus đổi mới sáng tạo, vườn ươm doanh nghiệp và không gian làm việc chung trong trường đại học đã góp phần tạo ra hệ sinh thái hỗ trợ mạnh mẽ cho các startup. Nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng các cơ chế tài chính cho nghiên cứu và phát triển, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi về visa, thủ tục hành chính và hải quan cho doanh nghiệp.

Theo PGS.TS. Tô Thị Mai Hương, Phó Trưởng phòng Nghiên cứu, Đổi mới và Hợp tác quốc tế; Trưởng ban điều hành Trung tâm Đổi mới Sáng tạo và Khởi nghiệp, USTH, cho biết, trường đã hợp tác với nhiều doanh nghiệp lớn trong và ngoài nước để đồng kiến tạo các chương trình đào tạo theo tiêu chuẩn quốc tế, đồng thời phối hợp xây dựng các phòng thí nghiệm quốc tế, triển khai các dự án nghiên cứu quy mô lớn và thúc đẩy tinh thần đổi mới sáng tạo cho sinh viên.

Bà Mai Hương cho rằng đổi mới sáng tạo cần hội tụ ba yếu tố gồm công nghệ, khả năng ứng dụng thực tế và tạo ra giá trị tích cực đối với cộng đồng. Đồng thời, nhà trường cũng cần thay đổi cách tiếp cận với doanh nghiệp, bắt đầu từ việc trả lời câu hỏi doanh nghiệp đang đối mặt với vấn đề gì và trường đại học có thể góp phần giải quyết ra sao.

Một nội dung đáng chú ý khác tại Diễn đàn là phần chia sẻ của ông Jean-Philippe Englinger, chuyên gia Đổi mới sáng tạo (Pháp) về dự án xây dựng từ điển thuật ngữ Pháp - Việt - Anh. Theo ông, trong bối cảnh hợp tác khoa học công nghệ ngày càng mở rộng, việc thống nhất cách hiểu về các thuật ngữ chuyên ngành có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Những khác biệt về ngôn ngữ, cách diễn giải và thuật ngữ có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả hợp tác. Dự án Lexicon được xây dựng nhằm tạo ra cơ sở dữ liệu thuật ngữ học thuật, hỗ trợ các lĩnh vực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và quản trị thông tin kinh tế. Đây được xem là nền tảng quan trọng để thúc đẩy hợp tác liên ngành, đồng thời đưa tiếng Pháp và tiếng Việt vào đời sống khoa học công nghệ một cách sâu rộng hơn.

Điểm nhấn của chương trình là phiên thảo luận bàn tròn với chủ đề “Các điển hình hợp tác thành công giữa Pháp và Việt Nam theo mô hình ba nhà (Triple Helix)”. Tại phiên tọa đàm, các diễn giả cũng trao đổi sâu hơn về khả năng hợp tác giữa các đối tác nhằm gia tăng lợi ích chung trong đổi mới sáng tạo. Nhiều ý kiến cho rằng, trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng mạnh mẽ, đổi mới sáng tạo không còn là nỗ lực riêng lẻ của từng tổ chức mà cần được phát triển theo hướng mở, dựa trên sự chia sẻ nguồn lực, tri thức và kinh nghiệm giữa các bên liên quan.

Các chuyên gia nhấn mạnh vai trò của sinh viên trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, đặc biệt là việc tạo điều kiện để sinh viên tham gia trực tiếp vào các dự án nghiên cứu, khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp Việt Nam và Pháp. Đây được xem là cách thức hiệu quả để gắn đào tạo với thực tiễn, đồng thời giúp sinh viên sớm tiếp cận môi trường làm việc quốc tế, tư duy đổi mới và các yêu cầu mới của thị trường lao động.

Khép lại chương trình, Ban tổ chức đưa ra lời kêu gọi hành động, đồng thời công bố các sáng kiến và chương trình dự kiến triển khai trong năm tới nhằm tiếp tục mở rộng mạng lưới hợp tác giữa các bên.

Diễn đàn “Đổi mới sáng tạo mở Pháp - Việt: Từ đối thoại tới cộng hưởng” không chỉ là dịp để chia sẻ kinh nghiệm và kết nối đối tác, mà còn góp phần tạo động lực mới cho hệ sinh thái đổi mới sáng tạo Việt Nam trong tiến trình hội nhập quốc tế. Qua đó, thúc đẩy sự gắn kết giữa nhà nước, trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp, hướng tới xây dựng những mô hình hợp tác bền vững, hiệu quả và có khả năng lan tỏa mạnh mẽ trong tương lai.

Cung cấp tin: Kiều Anh, Trung tâm Dữ liệu và Thông tin khoa học
Xử lý tin: Thanh Hà