Bảo tàng Thiên nhiên Việt Nam: Chặng đường 20 năm xây dựng và phát triển vững chắc

Tham dự buổi lễ có GS. TS. Chu Hoàng Hà - Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm; các đồng chí đại diện Lãnh đạo các Bộ, ban, ngành Trung ương, Cục Di sản văn hóa - Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, lãnh đạo thành phố Hà Nội, đại diện lãnh đạo các Bảo tàng, Vườn Quốc gia, các viện nghiên cứu, các đối tác, tổ chức khoa học quốc tế và đông đảo cơ quan thông tấn báo chí. Về phía Viện Hàn lâm và đơn vị còn có các đồng chí Lãnh đạo, nguyên Lãnh đạo Viện Hàn lâm, nguyên Lãnh đạo và toàn thể cán bộ, viên chức Bảo tàng Thiên nhiên Việt Nam qua các thế hệ.  

Trải qua hai thập kỷ hình thành và phát triển, từ những viên gạch đầu tiên, Bảo tàng Thiên nhiên Việt Nam đã khẳng định vị thế là bảo tàng đầu hệ trong hệ thống các bảo tàng thiên nhiên tại Việt Nam. 20 năm không chỉ là một con số, mà còn thể hiện một hành trình bền bỉ của những bước chân nghiên cứu trên mọi miền đất nước, sự nỗ lực không ngừng trong việc thu thập, lưu giữ và tôn vinh những giá trị di sản thiên nhiên quý báu của dân tộc.

Chặng đường 20 năm xây dựng và phát triển vững chắc

Phát biểu khai mạc tại buổi lễ, Tổng giám đốc Bảo tàng Thiên nhiên Việt Nam (TNVN) đã ôn lại lịch sử hình thành đầy ý nghĩa của đơn vị. Ý tưởng xây dựng Bảo tàng đã được cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng định hướng từ những năm 1980 trong chuyến thăm Viện Khoa học Việt Nam. Qua các thời kỳ, Lãnh đạo Viện Hàn lâm đều có những quyết định chiến lược mang tính bước ngoặt: GS.VS. Trần Đại Nghĩa tiếp thu ý kiến của Thủ tướng; GS.VS. Nguyễn Văn Hiệu thành lập ban soạn thảo đề án (1985); GSVS. Đặng Vũ Minh ra quyết định chính thức thành lập Bảo tàng; GS.VS. Châu Văn Minh quyết định đầu tư, lựa chọn khu đất xây dựng cơ sở mới tại Kiều Phú, Hà Nội (từ năm 2014) và GS.TS. Trần Hồng Thái tiếp tục quyết định hoàn thiện dự án quy mô này.  

PGS.TS. Nguyễn Trung Minh – Tổng Giám đốc Bảo tàng Thiên nhiên Việt Nam

Từ một đơn vị ban đầu chỉ có 8 cán bộ và nhân viên hợp đồng, sau 20 năm, Bảo tàng TNVN đã lớn mạnh vượt bậc với đội ngũ hơn 50 viên chức, người lao động, trong đó có hơn 20 nhà khoa học là Phó giáo sư, Tiến sĩ giàu kinh nghiệm. Bên cạnh cơ sở chính tại Hà Nội, Bảo tàng đã mở rộng các cơ sở nghiên cứu, bảo tồn và trưng bày tại Quảng Trị, Trung tâm bảo tồn thiên nhiên và cứu hộ động, thực vật tại Phong Điền, TP Huế, Viện nghiên cứu khoa học miền Trung, và cơ sở nghiên cứu tại Tỉnh Quảng Trị.  

Những thành tựu khoa học và phục vụ cộng đồng nổi bật

Trải qua hai thập kỷ, Bảo tàng TNVN đã khẳng định vị thế là bảo tàng cấp quốc gia của Hệ thống bảo tàng thiên nhiên ở Việt Nam với nhiều dấu ấn đậm nét. 

Về công tác nội nghiệp, chế tác và lưu giữ mẫu vật (chiếm 70% khối lượng công việc): Bảo tàng đã xây dựng được bộ sưu tập cốt lõi gồm hơn 100 nghìn mẫu vật phục vụ trưng bày và nghiên cứu, lưu giữ nhiều mẫu quý hiếm (sừng tê giác, ngà voi, hổ...) và nhiều mẫu chuẩn của các loài mới cho khoa học. Đi kèm với đó là hệ thống cơ sở dữ liệu lớn đạt trên 2 terabyte. Công tác chế tác mẫu vật đạt trình độ cao, tiêu biểu là việc hoàn thành chế tác mẫu rùa Hồ Gươm vào năm 2019.  

Về nghiên cứu khoa học: Bảo tàng đã công bố hơn 1.000 bài báo khoa học trên các tạp chí uy tín trong nước và quốc tế; trong đó có gần 500 bài thuộc danh mục SCI/SCIE, luôn giữ thứ hạng cao trong top 10 của Viện Hàn lâm. Đặc biệt, phát hiện khảo cổ học tại hang động núi lửa Krông Nô (Đắk Nông) của Bảo tàng đã vinh dự đứng trong top 10 sự kiện KH&CN quốc gia nổi bật năm 2018, làm thay đổi quan điểm khảo cổ về nguồn gốc người Tây Nguyên. Bảo tàng cũng thực hiện tốt vai trò là Cơ quan khoa học CITES Việt Nam.  

Về công tác trưng bày, phục vụ công chúng (chiếm 30% khối lượng công việc): Phòng trưng bày "Tiến hóa sinh giới" tại Hà Nội (mở cửa từ tháng 5/2014) dù không gian khiêm tốn khoảng 300 m2 nhưng đã trở thành điểm đến văn hóa, giáo dục lý tưởng, đón từ 50-70 nghìn lượt khách tham quan mỗi năm, góp phần hiệu quả vào phổ biến kiến thức khoa học tự nhiên cho học sinh, sinh viên.  

Ghi nhận những nỗ lực bền bỉ đó, nhân kỷ niệm 10 năm thành lập (2016), Bảo tàng TNVN đã vinh dự được Chủ tịch nước trao tặng Huân chương Lao động hạng Ba cùng nhiều Bằng khen cao quý của Chính phủ, các Bộ, ngành và Viện Hàn lâm.  

Đặc biệt, một dấu mốc lịch sử quan trọng của Viện Hàn lâm và Bảo tàng đã được xác lập vào ngày 25/11/2025, khi Dự án Chuẩn bị mặt bằng, xây dựng cơ sở hạ tầng Bảo tàng TNVN với diện tích hơn 38ha chính thức được khởi công tại xã Kiều Phú, thành phố Hà Nội, mở ra không gian phát triển tầm cỡ trong tương lai.  

Định hướng chiến lược xứng tầm trung tâm nghiên cứu hàng đầu

Phát biểu chỉ đạo tại buổi Lễ, GS. TS. Chu Hoàng Hà - Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm đã biểu dương và đánh giá cao những thành tựu mà tập thể cán bộ Bảo tàng TNVN đã đạt được qua 20 năm xây dựng và phát triển. 

GS. TS. Chu Hoàng Hà - Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm phát biểu tại buổi Lễ

Hướng tới giai đoạn phát triển mới, Lãnh đạo Viện Hàn lâm đề nghị Ban Giám đốc và toàn thể cán bộ Bảo tàng tập trung thực hiện tốt các nhiệm vụ trọng tâm: Tiếp tục phát huy các thành quả đạt được, khai thác hiệu quả cơ sở hạ tầng hiện có và tối ưu hóa không gian trưng bày phục vụ công chúng; Lưu giữ, bảo quản nguyên vẹn bộ sưu tập mẫu vật quốc gia; đẩy mạnh số hóa, xây dựng hệ thống dữ liệu mẫu vật để đóng góp vào dữ liệu lớn (Big Data) của Viện Hàn lâm và quốc gia; Bám sát chức năng nhiệm vụ, tích cực tham gia nghiên cứu, phát triển và ứng dụng KHCN, phổ biến kiến thức, góp phần xây dựng Viện Hàn lâm KHCNVN trở thành trụ cột, hạt nhân của nền khoa học công nghệ nước nhà, hướng tới trung tâm nghiên cứu hàng đầu khu vực và ngang tầm quốc tế; Tập trung nguồn lực, phối hợp chặt chẽ với các đơn vị liên quan để vượt qua khó khăn, thách thức, triển khai hiệu quả dự án xây dựng Bảo tàng mới tại xã Kiều Phú, Hà Nội.  

Nhân dịp này, Bảo tàng Thiên nhiên Việt Nam vinh dự đón nhận Bằng khen của Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam vì những đóng góp tích cực trong công tác nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị di sản thiên nhiên. 

Ngay sau Lễ kỷ niệm, Hội nghị Khoa học toàn quốc lần thứ IV về Hệ thống Bảo tàng Thiên nhiên Việt Nam đã được tổ chức. Đây là diễn đàn quan trọng quy tụ các chuyên gia, nhà khoa học trong và ngoài nước cùng trao đổi những kết quả nghiên cứu mới, chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn và đề xuất các giải pháp đột phá trong công tác bảo tàng, bảo tồn đa dạng sinh học, hướng tới khai thác hiệu quả và phát triển bền vững nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú của Việt Nam.

GS. Đặng Huy Huỳnh phát biểu tại buổi Lễ

Tri ân các đơn vị, cá nhân đã đồng hành cùng Bảo tàng Thiên nhiên Việt Nam

Buổi lễ kết thúc trong không khí trang trọng, tự hào. Tập thể Ban lãnh đạo và viên chức Bảo tàng TNVN bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc trước sự quan tâm của Đảng, Chính phủ, Lãnh đạo Viện Hàn lâm cùng sự đồng hành của các Bộ, ban, ngành, địa phương và đối tác quốc tế; đồng thời thể hiện quyết tâm tiếp tục đưa Bảo tàng TNVN phát triển mạnh mẽ và bền vững trong chặng đường tiếp theo.

Chụp hình lưu niệm

Mai Lan - Trung tâm Dữ liệu và Thông tin khoa học