Phát hiện bốn loài bọ hung cánh cam mới cho khoa học ở Việt Nam
Giống Anomala Samouelle, 1819 thuộc họ Scarabaeidae, phân họ Rutelinae, gồm hơn 1.000 loài được ghi nhận trên thế giới. Nhiều loài có hình dạng, màu sắc và kích thước tương đồng, khiến việc định loại chỉ dựa vào đặc điểm bên ngoài dễ dẫn đến nhầm lẫn. Nhóm nghiên cứu đã đối chiếu mẫu chuẩn, mẫu vật lưu giữ trong các bảo tàng và các bộ sưu tập trong, ngoài nước với mẫu vật thu thập gần đây; đặc biệt chú trọng cấu trúc cơ quan sinh dục con đực và các đặc điểm hình thái chẩn loại.
Anomala tortilis Zhao, Zorn & Pham, 2026 được mô tả từ các mẫu đực thu tại khu vực rừng Phia Oắc, Cao Bằng. Khác với ba loài còn lại, loài này cơ thể có màu đen, không ánh kim và ít bóng; chiều dài 19,2–19,5 mm. Cơ quan sinh dục đực có các nhánh hơi xoắn theo trục dọc, với mấu nhọn dài ở đỉnh, là dấu hiệu phân biệt quan trọng với A. punctulicollis.
Anomala hamulitibia Zorn, Zhao & Pham, 2026 được mô tả từ một mẫu đực thu tại Thái Nguyên, ở độ cao khoảng 450 m. Loài này có màu xanh lục ánh kim sẫm, phần bụng và đốt cuối bụng có ánh tím; chiều dài cơ thể 18,1 mm. Đặc điểm nổi bật là răng nhọn phía trong của đốt ống chân sau cong thành móc rõ rệt, cơ quan sinh dục đực ngắn, chắc và có cấu trúc đặc trưng.
Anomala hoabinhensis Zorn, Zhao & Pham, 2026 được xác định từ các mẫu vật ở khu vực Hòa Bình trước đây (nay thuộc tỉnh Phú Thọ). Cơ thể có màu xanh lục ánh kim sẫm; con đực dài 15,8–17,7 mm và con cái dài 16,5–18,3 mm. Loài này có cơ quan sinh dục đực bất đối xứng rõ rệt, với một nhánh mảnh phát sinh từ phần gốc của nhánh bên phải. Một số mẫu vật của loài này từng bị định loại nhầm là loài A. punctulicollis trong các nghiêm cứu trước đây.
Anomala tamchuc Pham, Zhao & Zorn, 2026 được phát hiện tại khu vực rừng Kim Bảng - Tam Chúc và ghi nhận tại các địa điểm khác thuộc tỉnh Ninh Bình, trong đó có Khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Vân Long. Loài này có cơ thể hình bầu dục thuôn dài, màu xanh lục ánh kim; con đực dài 16,6–19,0 mm, con cái dài 15,8–19,5 mm. Mặc dù rất giống với A. hoabinhensis về hình thái ngoài và cấu trúc sinh dục, hai loài được phân biệt bằng hình dạng phần đỉnh của các nhánh sinh dục đực và một số đặc điểm của cơ quan sinh dục cái.

Mẫu chuẩn của loài A. tortilis Zhao, Zorn & Pham, 2026 (A-C) và A. hamulitibia Zorn, Zhao & Pham, 2026 (D-F) (Ảnh: Phạm Văn Phú và cs. 2026)

Mẫu chuẩn của loài A. hoabinhensis Zorn, Zhao & Pham, 2026 (A-C) và A. tamchuc Pham, Zhao & Zorn, 2026 (D-F) (Ảnh: Phạm Văn Phú và cs. 2026)
Cung cấp tin: Phạm Văn Phú, Viện Sinh học
