Điều tra, nghiên cứu đặc điểm sinh học, hóa học và hoạt tính sinh học từ hai loài của chi Thìa là hóa gỗ (Xyloselinum Pimenov & Kljuykov) ở tỉnh Hà Giang

11/06/2019
Thìa là hóa gỗ (Xyloselinum) là chi mới cho khoa học, lần đầu tiên được phát hiện với hai loài mới đặc hữu của Việt Nam (Thìa là hóa gỗ việt - Xyloselinum vietnamense và Thìa là hóa gỗ leonid - Xyloselinum leonidii). Đây là 2 loài đã được cộng đồng địa phương sử dụng từ lâu đời nhưng tới nay mới được các nhà khoa học phát hiện và công bố. Hơn nữa, Thìa là hóa gỗ (Xyloselinum) là chi nhỏ, mới chỉ biết có 3 loài (Việt Nam 2 loài và Lào 1 loài) và phân bố rất rải rác, rất hạn chế ở một số nơi, nguồn gen của chúng đã và đang bị đe dọa nghiêm trọng. Việc điều tra, nghiên cứu đặc điểm sinh học, hóa học và hoạt tính sinh học từ 2 loài của chi Thìa là hóa gỗ (Xyloselinum Pimenov & Kljuykov) là cần thiết, làm cơ sở khoa học để đề xuất biện pháp bảo tồn và sử dụng bền vững.

Đề tài “Điều tra, nghiên cứu đặc điểm sinh học, hóa học và hoạt tính sinh học từ hai loài của chi Thìa là hóa gỗ (XyloselinumPimenov & Kljuykov) ở tỉnh Hà Giang” - Mã số VAST 04.09/17-18, đã được Viện Hàn lâm KHCNVN giao cho Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật chủ trì, và TS. Nguyễn Phương Hạnh làm chủ nhiệm, thực hiện từ năm 2017- 2018. Ngày 21/02/2019 đề tài được Hội đồng nghiệm thu xếp loại Xuất sắc.

Với mục tiêu ban đầu là xây dựng cơ sở dữ liệu đầy đủ nhất về mặt sinh học, thành phần hóa học và đánh giá tiềm năng các hoạt chất sinh học của hai loài thìa là hóa gỗ việt (Xyloselinum vietnamense Pimenov & Kljuykov) và Thìa là hóa gỗ leonid (X.leonidiiPimenov & Kljuykov) phân bố ở Hà Giang, đề xuất các biện pháp bảo tồn và sử dụng bền vững đối với hai loài Thìa là hóa gỗ.


nphanh1
Điều tra thực địa

Sau 2 năm thực hiện, đề tài đã xây dựng dữ liệu về mặt sinh học, sinh thái hai loài Thìa là hóa gỗ việt (Xyloselinum vietnamense Pimenov & Kljuykov) và Thìa là hóa gỗ leonid (X.leonidii Pimenov & Kljuykov) tại khu Bảo tồn Thiên nhiên Bát Đại Sơn, huyện Quản Bạ, và vùng núi đá vôi thuộc xã Sính Lủng, huyện Đồng Văn, tỉnh Hà Giang; thử nghiệm nhân giống bằng phương phám giâm cành (hom) loài Thìa là hóa gỗ việt; Đề xuất một số biện pháp bảo tồn hiệu quả hai loài Thìa là hóa gỗ; Phân lập và xác định được 11 chất từ loài Thìa là hóa gỗ việt (Xyloselinum vietnamense Pimenov & Kljuykov), gồm: decursinol, eugenin, noreugenin, xanthotoxin, marmesin, hamaudol, cimifugin, angelicain, 5-O-methylvisamminol, hesperedin, falcarindiol và 08 chất từ loài loài thìa là hóa gỗ leonid (X.leonidii Pimenov & Kljuykov), gồm: xyloselin, decursinol, cimifugin, angelicain, hesperidin, praeroside I, pteryxin và decursinol glucoside. Các hợp chất phân lập được lần đầu tiên công bố từ chi Xyloselinum, trong đó có một chất mới được đặt tên là Xyloselin.


nphanh2
Thu mẫu

Đặc biệt, đề tài đã phát hiện hợp chất falcarindiol phân lập từ loài Thìa là hóa gỗ việt có tác dụng gây độc cho cả 4 dòng tế bào ung thư phổi A549, ung thư vú MCF-7, ung thư gan Hep3B và ung thư tiền liệt tuyến PC3, đồng thời thể hiện tác dụng kháng viêm mạnh của in vitro.

Ngoài ra đề tài đã có 1 bài báo quốc tế đăng trên tạp chí thuộc danh mục ISI, và 2 bài đăng trên tạp chí và Hội thảo chuyên ngành, cụ thể:

  1. Nguyễn Phương Hạnh, Nguyễn Sinh Khang, Chu Thị Thu Hà, Nguyễn Quốc Bình, Nguyễn Tiến Đạt, 2018. Phenolic Constituents from Xyloselinum leonidii. Natural Product Communications, vol 13, No.11, pp 1505-1506. (https://journals.sagepub.com/doi/pdf/10.1177/1934578X1801301123)
  2. Nguyễn Phương Hạnh, Nguyễn Sinh Khang, Phạm Văn Thế, Nguyễn Đức Thịnh, Hà Thị Vân Anh, Nguyễn Quốc Bình, 2017. Một số dẫn liệu về sinh thái, thổ nhưỡng nơi loài Thìa là hóa gỗ leonid (Xyloselinum leonidii Pimenov & Kljuykov) mọc tự nhiên ở vùng núi đá vôi xã Sính Lủng, huyện Đồng Văn, Hà Giang. Hội nghị Khoa học toàn quốc về Sinh thái và Tài nguyên sinh vật lần thứ 7, trang 1618 -1623.
  3. Nguyễn Phương Hạnh, Nguyễn Sinh Khang, Lê Ngọc Diệp, Nguyễn Quốc Bình, Bùi Thu Hà, Vũ Nguyễn Huyền Trang, 2018. Một số dẫn liệu về thực vật và thăm dò khả năng nhân giống vô tính loài Thìa là hóa gỗ leonid (Xyloselinum leonidii Pimenov & Kljuykov) bằng hom. Tạp chí Khoa học Lâm nghiệp, số 3, trang 22 - 30.

Các kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ là cơ sở khoa học cho các nhà nghiên cứu, các nhà bảo tồn có phương án quản lý hiệu quả nguồn gen quý hiếm. Đồng thời, các kết quả này sẽ làm tiền đề cho các nhà khoa học tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các đặc tính và hoạt tính mới của chi Thìa là hóa gỗ ở Việt Nam trong tương lai.

Nguồn tin: TS. Nguyễn Phương Hạnh - Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật
Xử lý tin: Minh Tâm - Mỹ Hải



Tags:
Tin liên quan

Miền Bắc Việt Nam cùng với Tây Nam Trung Quốc là nơi gìn giữ nhiều loài thực vật cổ cho vùng Đông Á

Một nghiên cứu vừa công bố của 45 nhà khoa học quốc tế từ 9 quốc gia (trong đó có các nhà khoa học thuộc Viện Sinh thái học Miền Nam, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt...

Trao tặng Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ và Bằng khen của Chủ tịch Viện Hàn lâm KHCNVN cho các đơn vị, cá nhân có thành tích xuất sắc

Ngày 2/11/2018, Viện Hàn lâm KHCNVN trang trọng tổ chức “Lễ trao tặng Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ và Bằng khen của Chủ tịch Viện Hàn lâm KHCNVN cho các đơn vị, cá nhân có...

Phát hiện một loài dơi mới cho khoa học tại khu vực rừng Trường Sơn

Các cán bộ khoa học của Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật và Học viện Khoa học Công nghệ Việt Nam (thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam), Bảo tàng Quốc gia về...

Hội thảo Ứng dụng GIS toàn quốc lần thứ 10

Ngày 27/10/2018 tại Hội trường Tòa nhà Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam (cơ sở phía Nam) (Số 1, Mạc Đĩnh Chi, Quận 1, Tp.Hồ Chí Minh) đã diễn ra Hội thảo "Ứng dụng...

Thông cáo báo chí về Giải thưởng Trần Đại Nghĩa lần thứ 2 (năm 2019)

Giải thưởng Trần Đại Nghĩa lần thứ hai (năm 2019) dự kiến sẽ được trao vào dịp kỷ niệm Ngày Khoa học và Công nghệ, và 44 năm Ngày thành lập Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ...