Điều tra, nghiên cứu đặc điểm sinh học, hóa học và hoạt tính sinh học từ hai loài của chi Thìa là hóa gỗ (Xyloselinum Pimenov & Kljuykov) ở tỉnh Hà Giang

11/06/2019
Thìa là hóa gỗ (Xyloselinum) là chi mới cho khoa học, lần đầu tiên được phát hiện với hai loài mới đặc hữu của Việt Nam (Thìa là hóa gỗ việt - Xyloselinum vietnamense và Thìa là hóa gỗ leonid - Xyloselinum leonidii). Đây là 2 loài đã được cộng đồng địa phương sử dụng từ lâu đời nhưng tới nay mới được các nhà khoa học phát hiện và công bố. Hơn nữa, Thìa là hóa gỗ (Xyloselinum) là chi nhỏ, mới chỉ biết có 3 loài (Việt Nam 2 loài và Lào 1 loài) và phân bố rất rải rác, rất hạn chế ở một số nơi, nguồn gen của chúng đã và đang bị đe dọa nghiêm trọng. Việc điều tra, nghiên cứu đặc điểm sinh học, hóa học và hoạt tính sinh học từ 2 loài của chi Thìa là hóa gỗ (Xyloselinum Pimenov & Kljuykov) là cần thiết, làm cơ sở khoa học để đề xuất biện pháp bảo tồn và sử dụng bền vững.

Đề tài “Điều tra, nghiên cứu đặc điểm sinh học, hóa học và hoạt tính sinh học từ hai loài của chi Thìa là hóa gỗ (XyloselinumPimenov & Kljuykov) ở tỉnh Hà Giang” - Mã số VAST 04.09/17-18, đã được Viện Hàn lâm KHCNVN giao cho Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật chủ trì, và TS. Nguyễn Phương Hạnh làm chủ nhiệm, thực hiện từ năm 2017- 2018. Ngày 21/02/2019 đề tài được Hội đồng nghiệm thu xếp loại Xuất sắc.

Với mục tiêu ban đầu là xây dựng cơ sở dữ liệu đầy đủ nhất về mặt sinh học, thành phần hóa học và đánh giá tiềm năng các hoạt chất sinh học của hai loài thìa là hóa gỗ việt (Xyloselinum vietnamense Pimenov & Kljuykov) và Thìa là hóa gỗ leonid (X.leonidiiPimenov & Kljuykov) phân bố ở Hà Giang, đề xuất các biện pháp bảo tồn và sử dụng bền vững đối với hai loài Thìa là hóa gỗ.


nphanh1
Điều tra thực địa

Sau 2 năm thực hiện, đề tài đã xây dựng dữ liệu về mặt sinh học, sinh thái hai loài Thìa là hóa gỗ việt (Xyloselinum vietnamense Pimenov & Kljuykov) và Thìa là hóa gỗ leonid (X.leonidii Pimenov & Kljuykov) tại khu Bảo tồn Thiên nhiên Bát Đại Sơn, huyện Quản Bạ, và vùng núi đá vôi thuộc xã Sính Lủng, huyện Đồng Văn, tỉnh Hà Giang; thử nghiệm nhân giống bằng phương phám giâm cành (hom) loài Thìa là hóa gỗ việt; Đề xuất một số biện pháp bảo tồn hiệu quả hai loài Thìa là hóa gỗ; Phân lập và xác định được 11 chất từ loài Thìa là hóa gỗ việt (Xyloselinum vietnamense Pimenov & Kljuykov), gồm: decursinol, eugenin, noreugenin, xanthotoxin, marmesin, hamaudol, cimifugin, angelicain, 5-O-methylvisamminol, hesperedin, falcarindiol và 08 chất từ loài loài thìa là hóa gỗ leonid (X.leonidii Pimenov & Kljuykov), gồm: xyloselin, decursinol, cimifugin, angelicain, hesperidin, praeroside I, pteryxin và decursinol glucoside. Các hợp chất phân lập được lần đầu tiên công bố từ chi Xyloselinum, trong đó có một chất mới được đặt tên là Xyloselin.


nphanh2
Thu mẫu

Đặc biệt, đề tài đã phát hiện hợp chất falcarindiol phân lập từ loài Thìa là hóa gỗ việt có tác dụng gây độc cho cả 4 dòng tế bào ung thư phổi A549, ung thư vú MCF-7, ung thư gan Hep3B và ung thư tiền liệt tuyến PC3, đồng thời thể hiện tác dụng kháng viêm mạnh của in vitro.

Ngoài ra đề tài đã có 1 bài báo quốc tế đăng trên tạp chí thuộc danh mục ISI, và 2 bài đăng trên tạp chí và Hội thảo chuyên ngành, cụ thể:

  1. Nguyễn Phương Hạnh, Nguyễn Sinh Khang, Chu Thị Thu Hà, Nguyễn Quốc Bình, Nguyễn Tiến Đạt, 2018. Phenolic Constituents from Xyloselinum leonidii. Natural Product Communications, vol 13, No.11, pp 1505-1506. (https://journals.sagepub.com/doi/pdf/10.1177/1934578X1801301123)
  2. Nguyễn Phương Hạnh, Nguyễn Sinh Khang, Phạm Văn Thế, Nguyễn Đức Thịnh, Hà Thị Vân Anh, Nguyễn Quốc Bình, 2017. Một số dẫn liệu về sinh thái, thổ nhưỡng nơi loài Thìa là hóa gỗ leonid (Xyloselinum leonidii Pimenov & Kljuykov) mọc tự nhiên ở vùng núi đá vôi xã Sính Lủng, huyện Đồng Văn, Hà Giang. Hội nghị Khoa học toàn quốc về Sinh thái và Tài nguyên sinh vật lần thứ 7, trang 1618 -1623.
  3. Nguyễn Phương Hạnh, Nguyễn Sinh Khang, Lê Ngọc Diệp, Nguyễn Quốc Bình, Bùi Thu Hà, Vũ Nguyễn Huyền Trang, 2018. Một số dẫn liệu về thực vật và thăm dò khả năng nhân giống vô tính loài Thìa là hóa gỗ leonid (Xyloselinum leonidii Pimenov & Kljuykov) bằng hom. Tạp chí Khoa học Lâm nghiệp, số 3, trang 22 - 30.

Các kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ là cơ sở khoa học cho các nhà nghiên cứu, các nhà bảo tồn có phương án quản lý hiệu quả nguồn gen quý hiếm. Đồng thời, các kết quả này sẽ làm tiền đề cho các nhà khoa học tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các đặc tính và hoạt tính mới của chi Thìa là hóa gỗ ở Việt Nam trong tương lai.

Nguồn tin: TS. Nguyễn Phương Hạnh - Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật
Xử lý tin: Minh Tâm - Mỹ Hải

Người xử lý: Ban Biên tập Thử nghiệm Thử nghiệm


Tags:
Tin liên quan

Hội nghị Tổng kết đánh giá 5 năm Việt Nam gia nhập IIASA và phương hướng triển khai các hoạt động giai đoạn 2019 – 2024

Ngày 30/7/2019, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã tổ chức Hội nghị Tổng kết đánh giá 5 năm Việt Nam gia nhập IIASA và phương hướng triển khai các hoạt động giai...

Ô nhiễm rác thải nhựa: Giải pháp quản lý và nghiên cứu khoa học

Rác thải nhựa đang là vấn đề cấp bách toàn cầu, không chỉ ở Việt Nam mà cả thế giới đều rất quan tâm. Nhằm góp phần đưa ra các giải pháp quản lý và tái chế rác thải nhựa, sáng...

Nghiên cứu công nghệ sản xuất vật liệu hữu ích từ tro xỉ nhà máy nhiệt điện Vĩnh Tân – Bình Thuận

Hiện nay tại các nhà máy nhiệt điện sử dụng than, quá trình đốt tạo ra lượng tro và xỉ rất lớn, thường chiếm khoảng 30 - 35% lượng than đưa vào đốt. Hàng năm nhà máy nhiệt điện...

Điều tra, đánh giá ảnh hưởng của thủy điện An Khê – Kanak đến tài nguyên nước vùng hạ lưu lưu vực sông Ba

Thủy điện An Khê – Kanak nằm ở thượng nguồn sông Ba thuộc tỉnh Gia Lai gồm có hai hồ chứa: hồ Kanak và hồ An Khê. Tuy nhiên, sau khi dự án thuỷ điện đi vào hoạt động, phần lớn...

Lớp bồi dưỡng kiến thức quốc phòng và an ninh cho cán bộ đối tượng 4 năm 2019

Trong 2 ngày 31/7-1/8/2019, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã tổ chức Lớp bồi dưỡng kiến thức quốc phòng và an ninh cho cán bộ đối tượng 4. Tham dự khai mạc lớp học...