Thông tin Đề tài

Tên đề tài Phát triển kỹ thuật phân tích hình ảnh hiển vi huỳnh quang nội hàm cao phục vụ sàng lọc, đánh giá các hợp chất có hoạt tính chống ung thư mức độ tế bào và hướng đích phân tử.
Mã số đề tài VAST 04.05/18-19.
Cơ quan chủ trì (Cơ quan thực hiện) Viện Hoá học các hợp chất thiên nhiên
Thuộc Danh mục đề tài Hướng Đa dạng sinh học và các hợp chất có hoạt tính sinh học (VAST04)
Họ và tên Đỗ Hữu Nghị
Chức danh, học hàm, học vị chủ nhiệm TS.
Thời gian thực hiện 01/01/2018 - 31/12/2019
Tổng kinh phí 600 triệu đồng
Xếp loại Xuất sắc
Mục tiêu đề tài

Mục tiêu chính của đề tài là phát triển kỹ thuật phân tích hình ảnh hiển vi huỳnh quang nội hàm cao (High-content screening/analysis, HCS/A) và xây dựng được quy trình chuẩn ứng dụng trong sàng lọc các chất có hoạt tính chống ung thư mức độ tế bào và đích phân tử.
Mục tiêu thứ hai là ứng dụng kỹ thuật HCS/A để sàng lọc và đánh giá hoạt tính chống ung thư của một số mẫu hợp chất thiên nhiên, tổng hợp và thuốc.

Kết quả chính của đề tài
- Về khoa học:
Đã nghiên cứu phát triển và xây dựng được quy trình thử nghiệm sàng lọc, đánh giá các hoạt chất ức chế tế bào ung thư bằng kỹ thuật phân tích huỳnh quang nội hàm cao HCS/A mức độ tế bào và trên đích phân tử: hoạt tính kháng phân bào, apoptosis, chuyển vị protein nội bào và ty thể.
- Về ứng dụng:
Ứng dụng quy trình kỹ thuật HCS/A sàng lọc và đánh giá hoạt tính ức chế tế bào ung thư hướng đích phân tử của một số mẫu hoạt chất thiên nhiên:
Hoạt tính kháng phân bào trên dòng Hep-G2 của mẫu ký hiệu Zer4 và CLV4 gây kháng phân bào ở pha G2/M; Các mẫu SP13, Hw2, SCO1, HE11, VC1 và MurA biểu hiện kháng phân bào ở pha G0/G1.
Hoạt tính cảm ứng chết rụng tế bào apoptosis: mẫu Hw2 được đánh giá hoạt tính cảm ứng apoptosis qua phân tích hình thái tế bào huỳnh quang, kỹ thuật nhuộm đa màu HCS/A annexin V-FITC/PI trên dòng tế bào ung thư máu Jurkat và hoạt tính caspase-3/7 bằng kỹ thuật đo cường độ quang. 
Nghiên cứu phát hiện và phân tích chuyển vị protein nội bào trên đích NF-κB p65 liên kết protein huỳnh quang xanh GFP đối với mẫu Zer4.
Ngoài ra, bước đầu sàng lọc một số mẫu biểu hiện hoạt tính ức chế dòng tế bào HeLa trên đích phân tử ty thể bằng kỹ thuật HCS/A với kit nhuộm MitoTracker®.
Những đóng góp mới

Xây dựng được quy trình chuẩn ứng dụng kỹ thuật phân tích hình ảnh huỳnh quang nội hàm cao HCS/A trong sàng lọc, đánh giá các hoạt chất kháng ung thư in vitro hướng đích phân tử ở điều kiện trong nước.

Sản phẩm lưu trữ
- Các bài báo đã công bố (liệt kê): 02 bài Tạp chí quốc gia (Nghi, D.H. et al. (2018) Application of image-based high content analysis for the screening of bioactive natural products. Vietnam J. Sci. Tech. 56: 1-12). Nghi D.H. (2020) Nghiên cứu ứng dụng kỹ thuật miễn dịch huỳnh quang và phân tích hình ảnh nội hàm cao trong đánh giá hoạt tính ức chế chuyển vị yếu tố nhân NF-κB. Vietnam J. Biotech. Chấp nhận đăng).
- Các bằng sáng chế, giải pháp hữu ích (liệt kê): 01 Giải pháp hữu ích (QĐ chấp nhận đơn số 104726/QĐ-SHTT, ngày 22/11/2019 của Cục SHTT).
- Các sản phẩm cụ thể (mô tả sản phẩm, nơi lưu giữ): 
+ 02 quy trình thao tác chuẩn cho sàng lọc hoạt tính chống ung thư mức độ tế bào và đích phân tử bằng kỹ thuật phân tích hình ảnh hiển vi huỳnh quang nội hàm cao.
+ Báo cáo kết quả đánh giá hoạt tính sinh học của 08 hoạt chất thiên nhiên trên các đích phân tử.
- Các sản phẩm khác (nếu có): Tham gia đào tạo 01 Thạc sỹ (ThS. Nguyễn Xuân Thành, Số bằng: 2046/ĐHNL-2019, ngày 03/12/2019 ĐH NL Thái Nguyên) và 02 sinh viên (ĐH Mở HN và ĐH Dược).
Địa chỉ ứng dụng

Các Viện, trường Đại học liên quan trong lĩnh vực nghiên cứu các chất có hoạt tính sinh học và dược lý

Kiến nghị

Tiếp tục ứng dụng quy trình thử nghiệm HCS/A đã có để sàng lọc hoạt chất kháng viêm và ung thư in vitro; Phát triển các kỹ thuật mới hướng đích phân tử sử dụng thiết bị HCS/A hiện có phục vụ nghiên cứu hóa học - hoạt tính sinh học.